Mô hình nông nghiệp “vừa sức” ở vùng cao Cao Bằng - từ sáng kiến nhỏ đến hiệu quả lớn
(Cổng ĐT HND) - Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, chi phí vật tư đầu vào liên tục tăng cao, trong khi thị trường ngày càng yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và yếu tố bảo vệ môi trường, việc tìm ra những giải pháp sản xuất phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương trở nên đặc biệt quan trọng. Anh La Văn Dũng, hội viên nông dân xóm Nà Roác 1, xã Bạch Đằng, tỉnh Cao Bằng là một trong những gương nông dân tiêu biểu với mô hình nông nghiệp hữu cơ mang tính sáng tạo, phù hợp điều kiện miền núi và có khả năng nhân rộng. Từ chính quá trình lao động và trải nghiệm sản xuất, anh đã mạnh dạn thay đổi tư duy, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và sáng tạo ra những giải pháp “vừa sức”, tận dụng nguồn lực sẵn có nhưng được tổ chức khoa học đang mang lại hiệu quả kinh tế đáng khích lệ, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.
Anh đã xây dựng thành công thương hiệu “Mật ong Người Tày La Dũng”, được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh tin tưởng
Xuất phát từ một hộ sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, trải qua nhiều năm miệt mài học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và thử nghiệm nhiều phương thức canh tác khác nhau, anh La Văn Dũng đã từng bước xây dựng và phát triển Nông trại La Dũng với diện tích khoảng 12 ha. Trong tổng diện tích đó, khoảng 3 ha được quy hoạch thành khu vườn – ao – chuồng kết hợp trồng cây ăn quả, nuôi thủy sản và nuôi ong lấy mật theo hướng an toàn sinh học.
Hiện nay, nông trại tập trung phát triển sản xuất nông nghiệp hữu cơ với các loại cây trồng chủ lực như ổi, dứa, thanh long, kết hợp nuôi cá và nuôi ong mật. Việc tổ chức sản xuất theo mô hình tổng hợp không chỉ tận dụng hiệu quả quỹ đất mà còn tạo nên hệ sinh thái nông nghiệp tương đối khép kín.
Nhờ lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên và nguồn lực của gia đình, mô hình của anh Dũng đã mang lại hiệu quả kinh tế ổn định. Sau khi trừ chi phí, nông trại đạt thu nhập trên 300 triệu đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, mô hình còn tạo việc làm thường xuyên cho từ 5 đến 6 lao động tại địa phương với mức thu nhập trung bình trên 7 triệu đồng/người/tháng.
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mô hình của anh còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nhiều hộ nông dân trong khu vực. Thay vì phụ thuộc nhiều vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, ngày càng có nhiều hộ dân quan tâm hơn đến phương thức canh tác thân thiện với môi trường.
Một trong những giải pháp quan trọng tạo nên thành công của mô hình là việc chuyển đổi từ phương thức sản xuất truyền thống sang hướng nông nghiệp hữu cơ và tuần hoàn. Trước đây, cũng như nhiều nông hộ khác, anh từng sử dụng nhiều phân bón hóa học và thuốc trừ sâu. Tuy nhiên, theo thời gian, anh nhận thấy đất đai ngày càng bạc màu, cây trồng dễ phát sinh sâu bệnh, trong khi chi phí sản xuất lại tăng cao mà hiệu quả không ổn định.
Nhận ra những hạn chế đó, anh mạnh dạn thay đổi phương thức canh tác. Phân bón hóa học được thay thế bằng phân chuồng ủ hoai kết hợp với men vi sinh. Các phụ phẩm nông nghiệp như lá cây, cỏ khô, rơm rạ được tận dụng để làm nguyên liệu ủ phân, vừa giảm chi phí vừa cải tạo đất.
Đối với phòng trừ sâu bệnh, anh hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc hóa học mà thay vào đó là các chế phẩm sinh học được chế biến từ những nguyên liệu quen thuộc như gừng, sả, tỏi, ớt và một số loại thảo mộc bản địa. Ngoài ra, anh còn nhân nuôi nấm xanh, nấm trắng để phòng trừ sâu hại theo phương pháp sinh học.
Đất trồng cũng được cải tạo thông qua việc luân canh cây trồng hợp lý, giúp cân bằng dinh dưỡng và hạn chế sâu bệnh. Nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp này, cây trồng sinh trưởng tốt hơn, ít sâu bệnh hơn, chất lượng nông sản được nâng lên rõ rệt, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
Trong điều kiện nguồn vốn còn hạn chế, anh La Văn Dũng không lựa chọn những công nghệ quá đắt đỏ mà ưu tiên các giải pháp đơn giản, dễ áp dụng nhưng vẫn mang lại hiệu quả thiết thực. Điển hình là việc chủ động sản xuất chế phẩm vi sinh từ các nguyên liệu sẵn có để xử lý đất, phân bón và môi trường nước trong nuôi trồng thủy sản.
Hệ thống tưới nước tự động trong vườn cũng do anh tự thiết kế và lắp đặt sao cho phù hợp với địa hình đồi núi. Nhờ đó, lượng nước sử dụng giảm từ 40–50% so với phương pháp tưới thủ công trước đây.
Thay vì phủ đất bằng nilon – một phương pháp khá phổ biến nhưng tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường – anh lựa chọn trồng cỏ bản địa để tạo thảm thực vật tự nhiên trong vườn. Cách làm này vừa giúp giữ ẩm cho đất, hạn chế xói mòn, vừa giảm nguy cơ phát sinh nấm bệnh.
Bên cạnh đó, toàn bộ quy trình sản xuất được anh ghi chép khoa học thông qua sổ tay điện tử trên điện thoại thông minh. Nhờ vậy, việc theo dõi, quản lý và kiểm soát quá trình sản xuất trở nên thuận tiện và chính xác hơn.
Một điểm sáng tạo đáng chú ý trong mô hình của anh Dũng là việc kết hợp nuôi ong lấy mật trong vườn cây ăn quả. Ong không chỉ tạo ra sản phẩm mật ong có giá trị mà còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình thụ phấn cho cây trồng, góp phần nâng cao tỷ lệ đậu quả và tăng năng suất.
Sản phẩm mật ong được quay thủ công, hoàn toàn không pha trộn, giữ được hương vị tự nhiên đặc trưng. Từ đó, anh xây dựng thành công thương hiệu “Mật ong Người Tày La Dũng”, được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh tin tưởng.
Không dừng lại ở sản xuất, anh La Văn Dũng còn chủ động tận dụng mạng xã hội để quảng bá nông sản. Thông qua trang Facebook cá nhân, anh thường xuyên chia sẻ hình ảnh khu vườn, quá trình chăm sóc cây trồng, vật nuôi cũng như các sản phẩm thu hoạch được. Những thông tin minh bạch này giúp khách hàng yên tâm hơn về chất lượng sản phẩm. Nhờ bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng, không qua nhiều khâu trung gian, sản phẩm của nông trại luôn giữ được mức giá ổn định và đầu ra tương đối thuận lợi.
Trong quá trình sản xuất, anh còn áp dụng nhiều sáng kiến nhỏ nhưng mang lại hiệu quả thiết thực như bao trái bằng túi nilon có lỗ thông hơi để hạn chế sâu bệnh, tự chế thuốc trừ sâu từ thảo mộc, lắp đặt camera giám sát khu vực vườn cây… Những giải pháp này góp phần giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả quản lý.
Hiệu quả kinh tế từ mô hình thể hiện khá rõ nét. Chỉ riêng chi phí phân bón đã giảm đáng kể khi anh chuyển sang sử dụng phân vi sinh tự sản xuất. Nếu như năm 2022 chi phí phân bón khoảng 68 triệu đồng thì đến năm 2023 con số này giảm xuống còn khoảng 30 triệu đồng.
Không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho gia đình, mô hình còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương, cung cấp nguồn nông sản sạch, an toàn cho thị trường và góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.
Điều đáng chú ý là mô hình có khả năng áp dụng rộng rãi, phù hợp với nhiều quy mô sản xuất và điều kiện vùng miền khác nhau, đặc biệt là khu vực miền núi, nơi điều kiện sản xuất còn nhiều khó khăn.
Không giữ kinh nghiệm cho riêng mình, anh La Văn Dũng luôn sẵn sàng chia sẻ, hướng dẫn kỹ thuật cho các hội viên nông dân trong và ngoài địa phương. Anh tích cực tham gia các buổi tập huấn, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, đồng thời tham gia thành lập tổ hợp tác trồng cây ăn trái nhằm liên kết các hộ nông dân cùng phát triển.
Bên cạnh đó, anh cũng đồng hành cùng Hội Nông dân, Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên trong nhiều hoạt động tập huấn, hướng nghiệp và chuyển giao kỹ thuật sản xuất cho thanh niên và nông dân địa phương.
Những nỗ lực đổi mới và sáng tạo của anh La Văn Dũng đã được các cấp, các ngành ghi nhận bằng nhiều danh hiệu và phần thưởng. Trong nhiều năm liền, anh được công nhận là hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi cấp tỉnh và cấp Trung ương. Đặc biệt, các năm 2022 và 2024, mô hình của anh tiếp tục được đề nghị công nhận danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi cấp Trung ương.
Anh La Văn Dũng đã được các cấp, các ngành ghi nhận bằng nhiều danh hiệu và phần thưởng, được vinh dự đại diện cho nông dân Cao Bằng dự Đại hội Thi đua yêu nước Hội Nông dân Việt Nam lần thứ VI.
Các sáng kiến trong việc ứng dụng chế phẩm vi sinh, sản xuất phân bón hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học do anh nghiên cứu cũng đạt giải cao tại các cuộc thi khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo của tỉnh Cao Bằng. Đồng thời, những sáng kiến này còn được lựa chọn trưng bày tại nhiều sự kiện khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp tỉnh.
Anh cũng vinh dự được tuyên dương là Thanh niên khởi nghiệp tiêu biểu và nhận Bằng khen của UBND tỉnh Cao Bằng cùng Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh vì những đóng góp tích cực trong phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới.
Những phần thưởng đó không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng dành cho cá nhân anh La Văn Dũng mà còn là minh chứng sinh động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm, sáng tạo của người nông dân trong thời kỳ mới. Từ những sáng kiến “vừa sức” nhưng hiệu quả, mô hình của anh đang góp phần lan tỏa cách làm nông nghiệp bền vững, phù hợp với điều kiện thực tiễn của vùng cao Cao Bằng.