Du lịch cộng đồng giúp đặc sản cá sông Năng ở hồ Ba Bể tăng giá trị

Nằm nép mình bên dòng sông Năng, dưới chân thác Đầu Đẳng, thôn Đầu Đẳng (xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên) từ lâu được ví như một "ốc đảo" bởi đến nay vẫn chưa có đường bộ kết nối, người dân muốn ra vào đều phải di chuyển bằng thuyền.

Thế nhưng, chính điều kiện tự nhiên còn nguyên sơ ấy lại trở thành lợi thế để người dân phát triển du lịch cộng đồng gắn với các món đặc sản địa phương, từng bước nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Những năm gần đây, cùng với lượng du khách đến khám phá hồ Ba Bể và thác Đầu Đẳng ngày càng tăng, nhiều hộ dân đã mạnh dạn mở nhà hàng, làm dịch vụ ăn uống, lưu trú.

Đặc sản cá tự nhiên đánh bắt từ sông Năng đã trở nên thu hút du khách, đồng thời mở ra đầu ra ổn định cho người dân làm nghề đánh bắt thủy sản.

Theo ông Khoa, vùng sông Năng vẫn còn nhiều loài cá tự nhiên có giá trị như cá chép, cá chấm, cá vóng, cá chạch... Trong đó nổi tiếng nhất là cá lăng đen - loài cá đặc sản sinh sống ở khu vực nước chảy xiết dưới chân thác Đầu Đẳng.

"Toàn bộ số cá chúng tôi phục vụ đều là cá tự nhiên. Bà con đánh bắt được bao nhiêu tôi đều thu mua để chế biến phục vụ khách. Tuy nhiên, nguồn cá hiện nay không còn dồi dào như trước, có hôm cả đêm đi đánh bắt cũng chỉ được vài con", ông Khoa chia sẻ.

Theo chủ nhà hàng, cá lăng đen được xem là "đặc sản trời cho" của vùng sông Năng. Loài cá này sống ở những ghềnh đá nước xiết nên rất khó khai thác. Người dân phải sử dụng nhiều phương thức như câu, lưới hoặc các dụng cụ truyền thống mới có thể đánh bắt.

"Cá lớn vẫn còn nhiều nhưng rất khôn. Có những con nặng tới khoảng 30kg nhưng rất khó bắt. Có lần một người từ Cao Bằng xuống câu được cá rất lớn nhưng cá vùng mạnh làm đứt cả dây câu lẫn lưới cước rồi thoát mất", ông Khoa kể.

Không chỉ có cá lăng đen, khu vực này còn xuất hiện cá lăng chấm - loài cá quý hiếm có giá trị kinh tế rất cao. Tuy nhiên, sản lượng rất ít nên hầu như chỉ khi người dân may mắn đánh bắt được mới có hàng phục vụ khách.

Để có nguồn nguyên liệu ổn định, ông Khoa thường thu mua cá lăng đen của người dân với giá khoảng 120.000 đồng/kg, sau đó nuôi lưu trong bể trước khi bán hoặc chế biến.

Giá bán cá tươi dao động từ 130.000-150.000 đồng/kg, còn khi chế biến thành các món đặc sản phục vụ thực khách sẽ có giá trên 200.000 đồng/kg. Riêng cá nheo sau khi chế biến có giá khoảng 150.000-180.000 đồng/kg.

Nhờ lượng khách du lịch ngày càng tăng, các sản phẩm đánh bắt tự nhiên của người dân cũng được tiêu thụ thuận lợi hơn trước.

Người dân thôn Đầu Đẳng đổi đời nhờ phát triển du lịch

Ông Khoa cho biết, vào dịp cuối tuần, nhà hàng thường xuyên đón lượng khách lớn. Chỉ trong một tuần gần đây, quán đã phục vụ hơn 100 lượt khách. Tuy nhiên, nguồn cá đặc sản nhiều thời điểm không đủ đáp ứng nhu cầu.

"Có hôm sau mưa bà con đánh bắt được gần 30kg cá, nhưng cũng có hôm chỉ vài con. Nhiều khi khách đến đông quá, tôi phải mượn thêm cá của các hộ xung quanh mới đủ phục vụ", ông Khoa nói.

Ngoài các món cá sông nổi tiếng, nhà hàng còn phục vụ nhiều đặc sản địa phương như gà đồi, thịt lợn tự nuôi, thịt trâu, thịt bò, thịt ngựa... Qua đó tạo đầu ra cho nông sản của người dân trong vùng, giúp nhiều hộ có thêm nguồn thu nhập.

Điều đáng nói, dù lượng khách ngày một đông nhưng cuộc sống của người dân Đầu Đẳng vẫn còn không ít khó khăn.

Đến nay, cả thôn vẫn chưa có đường giao thông kết nối với bên ngoài. Mọi hoạt động đi lại, vận chuyển hàng hóa đều phụ thuộc vào thuyền. Điện lưới cũng chưa được đầu tư đến khu vực này.

Theo ông Khoa, gia đình ông đã sinh sống tại đây từ nhiều thế hệ. Trước kia, cuộc sống của người dân chủ yếu dựa vào cấy lúa, làm nương và đánh bắt cá trên sông.

"Ngày xưa nơi đây còn rất hoang sơ, toàn rừng rậm. Các thế hệ cha ông đã khai hoang, mở đất rồi mới hình thành cuộc sống như bây giờ. Trước đây chỉ trông vào ruộng và con cá nên cuộc sống khá vất vả", ông nhớ lại.

Sự phát triển của du lịch những năm gần đây đã tạo nên bước chuyển rõ rệt cho người dân địa phương. Khi du khách tìm đến ngày càng nhiều, những sản vật vốn chỉ phục vụ bữa cơm gia đình nay trở thành hàng hóa có giá trị. Không chỉ người mở nhà hàng hưởng lợi mà các hộ đánh bắt cá, chăn nuôi gà đồi, lợn bản hay sản xuất nông sản cũng có thêm đầu ra ổn định.

"Từ khi làm du lịch, đời sống gia đình khá hơn rất nhiều so với thời chỉ làm ruộng. Có thêm nguồn thu nhập ổn định, khách đến đông cũng giúp tiêu thụ tốt cá tự nhiên và nhiều nông sản của bà con. Nhờ lợi thế sông nước và phát triển du lịch mà cuộc sống của người dân đỡ vất vả hơn trước", ông Khoa chia sẻ.

Thực tế ở thôn Đầu Đẳng cho thấy, khi biết khai thác hợp lý những giá trị tự nhiên sẵn có, kết hợp phát triển du lịch với tiêu thụ đặc sản địa phương, người dân không chỉ nâng cao thu nhập mà còn góp phần gìn giữ những nét đặc sắc của vùng đất hồ Ba Bể.

Từ một vùng đất còn nhiều cách trở, người dân nơi đây đang từng bước biến lợi thế cảnh quan thiên nhiên và nguồn đặc sản bản địa thành động lực phát triển kinh tế, mở ra hướng đi bền vững cho cộng đồng.