Tại phiên thảo luận chuyên đề "ESG và Kinh tế Tuần hoàn", trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026) diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, ông Phan Minh Thông - Chủ tịch HĐQT Phúc Sinh Group đã chia sẻ một số quan điểm về ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị).

Đầu tư công nghệ, biến vỏ cà phê thành trà Cascara

Ông Thông cho biết, Công ty CP Phúc Sinh bắt đầu theo đuổi hành trình phát triển bền vững từ năm 2010 và đến năm 2014 đạt chứng nhận Rainforest Alliance (RA) - thuộc nhóm đầu tiên trong ngành hồ tiêu và gần như đầu tiên trong lĩnh vực nông nghiệp phát triển bền vững tại Việt Nam.

"Với chúng tôi, tiên phong là nhìn thấy sự thay đổi sớm hơn và chuẩn bị sớm hơn. Là doanh nghiệp xuất khẩu, chúng tôi nhận ra rằng muốn đi xa trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến sản phẩm bán ra mà phải quan tâm đến cách sản phẩm đó được tạo ra. Khách hàng quốc tế ngày càng quan tâm đến nguồn nguyên liệu, cách nông dân canh tác, truy xuất nguồn gốc, năng lượng, phát thải và các cam kết về môi trường, xã hội. Vì vậy, thay vì chờ đến khi thị trường bắt buộc phải làm, Phúc Sinh chọn cách chuẩn bị trước" - ông Thông nói.

Theo ông, kinh tế tuần hoàn không chỉ là câu chuyện giảm chất thải, mà là tư duy tạo ra giá trị mới từ những nguồn lực mà chúng ta từng chưa khai thác hết.

"Tôi xin chia sẻ một ví dụ từ ngành cà phê. Trước đây, nhiều nông dân thu hoạch khi tỉ lệ quả chín trên cành chỉ khoảng 30%. Chúng tôi đã hướng dẫn người nông dân thay đổi phương thức thu hoạch, hướng tới 100% quả chín. Để làm được điều đó, Phúc Sinh thu mua cà phê với giá cao hơn thị trường. Kết quả hướng đến không chỉ là cà phê chất lượng cao hơn, mà còn là nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người nông dân", ông Thông cho biết.

"Nhưng với chúng tôi, câu chuyện không dừng lại ở đó. Trước đây, vỏ quả cà phê chủ yếu được tận dụng làm phân bón hoặc xử lí như một loại phụ phẩm. Chúng tôi đã đầu tư công nghệ để phát triển thành trà Cascara từ nguồn nguyên liệu này, biến một phụ phẩm có giá trị thương mại thấp thành sản phẩm có giá trị cao hơn" - ông Thông nói thêm.

Cụ thể, tại Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La (thành viên của Phúc Sinh Group), doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền sản xuất trà Cascara công suất 10 tấn quả/ngày, tận dụng phần vỏ quả cà phê chín để sản xuất sản phẩm mới. Cách làm này, vừa nâng giá trị nguyên liệu, vừa giảm lượng phụ phẩm phát sinh trong quá trình chế biến và đóng góp khoảng 5% doanh thu cho đơn vị.

Niên vụ 2025-2026, Phúc Sinh Sơn La đã thu mua, chế biến khoảng 5.000 tấn cà phê nhân. Mùa vụ 2026-2027, Công ty đặt mục tiêu tăng doanh thu khoảng 25%, tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu liên kết tại các địa phương trong tỉnh, nâng cao sản lượng thu mua, chế biến.

Doanh nghiệp phải sống được, thì mới có thể đầu tư dài hạn

Trong khi đó, Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho biết, tổng sản lượng cà phê vụ 2025 của Việt Nam ước đạt khoảng 1,8 – 2 triệu tấn. Để sản xuất và chế biến 1 tấn cà phê nhân, thì cũng đồng nghĩa có khoảng 0,5 – 0,6 tấn vỏ cà phê khô được thải ra. Nhưng hiện nay, vẫn còn khoảng 70 – 80% lượng vỏ cà phê tại nhiều vùng trồng chưa được xử lý, chủ yếu bị đổ thải làm phân bón hoặc đốt bỏ, gây ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính.

Cũng tại phiên thảo luận "ESG và Kinh tế Tuần hoàn", các chuyên gia, diễn giả cho biết: Trấu, rơm rạ có thể làm nguyên liệu sản xuất năng lượng, vật liệu sinh học; vỏ, hạt trái cây phục vụ chế biến thực phẩm, mĩ phẩm; phụ phẩm thủy sản có thể dùng để sản xuất collagen, chitosan. Tuy nhiên, việc tạo doanh thu từ những nguồn nguyên liệu này cần công nghệ phù hợp, nguồn cung ổn định và thị trường tiêu thụ.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia TPHCM nhận định, tận dụng chất thải mới là một phần của kinh tế tuần hoàn. Quan trọng hơn là tổ chức lại chuỗi sản xuất, phát triển sản phẩm giá trị cao và phân chia lợi ích hợp lí giữa các bên.

Tiếp nối chủ đề này, Chủ tịch HĐQT Phúc Sinh Group nói: Không thể yêu cầu doanh nghiệp chuyển đổi xanh mà không quan tâm đến hiệu quả kinh doanh. Doanh nghiệp phải sống được thì mới có thể đầu tư dài hạn.

"Từ thực tế của Phúc Sinh, chúng tôi thấy rằng chuyển đổi xanh không nhất thiết chỉ là chi phí. Nếu làm đúng, nó có thể tạo ra sản phẩm mới, thị trường mới, khách hàng mới và năng lực cạnh tranh mới. Cascara là một ví dụ. Vùng nguyên liệu bền vững là một ví dụ. Kiểm kê khí nhà kính, ISO 50001, quản trị dữ liệu và ERP cũng là những mắt xích của câu chuyện đó" - "vua" tiêu nói.

Về giải pháp thực hành kinh tế tuần hoàn nhằm phát triển bền vững, ông Phan Minh Thông chia sẻ 3 điều kiện cốt lõi, đó là: hiệu quả kinh tế, hợp tác cùng có lợi và một hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp.

Thứ nhất, kinh tế tuần hoàn phải tạo ra giá trị thực chất, từ tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí đến phát triển sản phẩm và thị trường mới. Bởi phát triển bền vững chỉ có thể duy trì lâu dài khi gắn liền với hiệu quả kinh doanh.

Thứ hai, hợp tác trong chuỗi giá trị, được hỗ trợ bởi công nghệ. Các doanh nghiệp cần phối hợp với nhà cung cấp, khách hàng và đối tác công nghệ để cùng tạo ra giá trị và chia sẻ lợi ích.

"Tôi đặc biệt nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong quản trị, bởi nếu vẫn phụ thuộc quá nhiều vào các quy trình thủ công và dữ liệu phân tán, doanh nghiệp sẽ mất nhiều thời gian, nguồn lực và khó mở rộng mô hình tuần hoàn một cách hiệu quả. Trong bối cảnh hiện nay, ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu suất mà còn là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh. Công nghệ giúp chúng ta quản trị hiệu quả hơn, dữ liệu giúp chúng ta đo lường kết quả, còn hợp tác giúp những giá trị đó được nhân rộng trong toàn chuỗi" - ông Thông nhấn mạnh.

Thứ ba, là một hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp. Cần có khả năng tiếp cận nguồn vốn, cơ chế kết nối và chính sách phù hợp để các mô hình hiệu quả được nhân rộng, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Trước đó, tại sự kiện công bố hoàn thành dự án phát triển bền vững hợp tác cùng DFCD (Quỹ Khí hậu và Phát triển Hà Lan) và SNV (Tổ chức Phát triển Hà Lan) diễn ra vào tháng 5/2026, "vua tiêu" Phan Minh Thông khẳng định: Bài học lớn nhất mà Phúc Sinh đúc rút được trong quá trình thực hành ESG, đó là phát triển bền vững không phải là điều gì màu mè, lung linh. Nếu chúng ta làm tốt, quan tâm chăm sóc đất đai, nguồn nước, số hóa và minh bạch hóa dữ liệu thì các doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh từ các tổ chức, ngân hàng thế giới.

Trong gần 20 năm qua, Công ty CP Phúc Sinh liên tục dẫn đầu xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam, vượt qua cả các doanh nghiệp đa quốc gia và doanh nghiệp nhà nước. Theo tổ chức Oxfarm, Phúc Sinh cũng là nhà xuất khẩu gia vị lớn nhất vào Châu Âu những năm gần đây.