Ông Phạm Phú Ngọc - Trưởng Chi nhánh Công ty Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên hướng dẫn nông dân chăm sóc cà phê. Ảnh: T.L

Khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường và truy xuất nguồn gốc, nông nghiệp tái sinh được xem là hướng đi quan trọng để nông sản Việt tham gia chuỗi giá trị phát thải thấp, đồng thời nâng cao thu nhập cho người sản xuất.

Nông nghiệp tái sinh giúp giảm chi phí, tăng thu nhập cho nông dân

Tại hội thảo Nông nghiệp tái sinh cho tương lai diễn ra đầu tháng 7 tại TP.HCM, ông Phạm Phú Ngọc - Trưởng Chi nhánh Công ty Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên, Giám đốc Nông nghiệp và Nescafé Plan Việt Nam cho biết, nông nghiệp tái sinh là nền tảng trong chiến lược phát triển chuỗi cà phê phát thải thấp của doanh nghiệp.

Theo ông Ngọc, Nestlé đặt mục tiêu cùng ngành cà phê hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời giảm 20% lượng phát thải vào năm 2025 và 50% vào năm 2030 thông qua chuyển đổi toàn bộ chuỗi giá trị.

Tại vùng nguyên liệu, chương trình Nescafé Plan triển khai 17 thực hành nông nghiệp tái sinh nhằm phục hồi đất, sử dụng nước hiệu quả, tăng đa dạng sinh học và giảm phát thải carbon.

Một trong những thay đổi quan trọng là giữ lại thảm thực vật trong vườn thay vì làm sạch cỏ hoặc sử dụng thuốc diệt cỏ. Lớp phủ tự nhiên giúp giảm nhiệt độ đất, tăng chất hữu cơ, duy trì hệ vi sinh vật và giữ ẩm trong mùa khô.

Bên cạnh đó, cành lá sau cắt tỉa, vỏ cà phê và phân chuồng được tận dụng để sản xuất phân hữu cơ, góp phần cải thiện độ phì của đất, hạn chế thất thoát phân bón và tăng khả năng lưu giữ carbon.

Quản lý nước tưới cũng chuyển từ kinh nghiệm sang dựa trên độ ẩm đất, lượng mưa và từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Theo Nescafé Plan, việc kết hợp che phủ đất, tưới tiết kiệm và tăng chất hữu cơ có thể giảm 40-60% lượng nước tưới mà vẫn duy trì năng suất.

Đến nay, chương trình đã đồng hành cùng hơn 23.000 hộ nông dân trên khoảng 50.000ha cà phê tại Tây Nguyên; đào tạo hơn 492.000 lượt nông dân từ năm 2011 đến 2025 và cung cấp hơn 100 triệu cây giống để tái canh trên 100.000ha cà phê.

Năng suất phổ biến đạt 3,5-4 tấn/ha, nhiều mô hình vượt 5 tấn/ha. Nhờ giảm chi phí đầu vào và đa dạng hóa cây trồng, thu nhập của nhiều hộ tăng từ 30-150%.

Theo bà Hoàng Thị Thu Hương, đại diện Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ), nông nghiệp tái sinh không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn phục hồi hệ sinh thái, cải thiện sức khỏe đất và mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon.

GIZ cũng đang phối hợp triển khai dự án ReCoPro phát triển ca cao bền vững tại Lâm Đồng và Đắk Lắk. Dự án đã tổ chức 87 lớp tập huấn với hơn 2.000 lượt nông dân, đồng thời hỗ trợ phát triển thương hiệu, thương mại điện tử và nghiên cứu cơ chế tài chính carbon cộng đồng nhằm tạo thêm nguồn thu cho người trồng ca cao.

Nông nghiệp tái sinh trở thành điều kiện để chinh phục thị trường quốc tế

Không chỉ nông dân, nhiều doanh nghiệp cũng đang thúc đẩy nông nghiệp tái sinh trên toàn chuỗi giá trị nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Ông Đặng Tường Khanh - Giám đốc Công ty Ca cao Trọng Đức (Đồng Nai) cho biết, khi mở rộng vùng nguyên liệu tại Tây Nguyên, doanh nghiệp lựa chọn mô hình canh tác nhiều tầng cây thay vì trồng thuần. Ca cao được trồng xen với nhiều loại cây để tạo hệ sinh thái tự nhiên, giữ ẩm, chắn gió và tăng đa dạng sinh học.

Theo ông Khanh, cỏ trong vườn không bị dọn sạch mà được cắt, ủ thành phân hữu cơ để trả lại dinh dưỡng cho đất, góp phần phục hồi hệ sinh thái và phát triển bền vững.

Ở góc độ chứng nhận quốc tế, ông Nguyễn Văn Thiết, đại diện Rainforest Alliance Việt Nam cho biết, nông nghiệp tái sinh tập trung vào 5 mục tiêu gồm phục hồi đất, phục hồi cây trồng, tăng đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn nước và nâng cao thu nhập cho nông hộ.

Việc giảm phân hóa học, tăng cây che bóng và phát triển hệ sinh thái tự nhiên không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tạo điều kiện tham gia các chương trình tín chỉ carbon.

Trong khi đó, ông Dương Văn Thành, Trưởng phòng Phát triển bền vững Công ty TNHH Vĩnh Hiệp cho biết, doanh nghiệp đã hoàn thành xác minh dấu chân carbon cho sản phẩm cà phê theo tiêu chuẩn ISO 14067 với mức phát thải khoảng 3,77 kg CO₂e/kg sản phẩm. Đây là cơ sở để đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường châu Âu về phát thải carbon và phát triển bền vững.

Hiện Vĩnh Hiệp liên kết với hơn 10.000 hộ nông dân trên diện tích hơn 17.400ha cà phê Robusta; khoảng 70% sản lượng đã đạt các chứng nhận quốc tế như Rainforest Alliance, 4C và Organic.

Song song với chuyển đổi phương thức sản xuất, nhiều doanh nghiệp cũng đang số hóa vùng nguyên liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).