Sầu riêng được tập kết, phân loại tại một nhà máy đóng gói của Công ty Trái cây 00 trước khi xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Ảnh: NVCC

Đó cũng là chủ đề thu hút nhiều ý kiến tại phiên kết nối B2B thuộc Hội thảo Sầu riêng châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc diễn ra ngày 15/7 tại TP.HCM. Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã thẳng thắn chỉ ra những điều họ lo ngại nhất, trong khi doanh nghiệp Việt Nam cũng nhìn nhận những hạn chế của mình và đưa ra hướng đi để giữ vững thị trường.

Điều khiến doanh nghiệp Trung Quốc lo nhất không phải giá, mà là chất lượng sầu riêng thay đổi từng ngày

Có hơn 10 năm kinh doanh sầu riêng Việt Nam và Thái Lan tại thị trường Trung Quốc, ông Zhao Xin - Tổng Giám đốc Công ty Thương mại Zhengpeng cho biết, điều ông lo ngại nhất không phải giá tăng hay giảm mà là chất lượng sản phẩm thiếu ổn định.

"Tôi từng loại bỏ nhiều nhà máy của Việt Nam vì chất lượng hôm nay rất tốt nhưng ngày mai lại khác. Tôi phải chịu trách nhiệm với khách hàng của mình. Nếu mất uy tín với khách hàng thì chính tôi cũng sẽ bị đào thải", ông Zhao nói.

Theo ông Zhao, người tiêu dùng Trung Quốc hiện không quá quan tâm sầu riêng đến từ Việt Nam, Thái Lan hay bất kỳ quốc gia nào. Điều họ lựa chọn là sản phẩm có chất lượng ngon và ổn định. Thị trường hiện nay không cần sản phẩm "tốt" mà cần sản phẩm "cực tốt", cả về hình thức lẫn chất lượng cơm bên trong.

Ông cũng cho biết thị trường Trung Quốc đang phân loại sầu riêng thành các nhóm A, B, C rất rõ ràng. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là doanh nghiệp có thể duy trì cùng một tiêu chuẩn chất lượng trong thời gian dài hay không.

Đồng quan điểm, ông Yao Wenxue - Phụ trách mảng sầu riêng Việt Nam của Tập đoàn Goodfarmer cho biết, doanh nghiệp này đã loại khỏi danh sách hợp tác nhiều nhà máy của Việt Nam vì chất lượng không đồng đều.

"Giá cao cũng được nhưng chất lượng phải đảm bảo. Điều tôi sợ nhất là chất lượng hôm nay khác ngày mai. Bây giờ chúng tôi tìm những đối tác có thể hợp tác lâu dài và thực hiện hợp đồng nghiêm túc", ông Yao chia sẻ.

Trong khi đó, ông Chen Xin - Phụ trách Nhà máy Yuanshun nhận định, rủi ro lớn nhất của các nhà máy Việt Nam trong tương lai không nằm ở biến động giá hay mùa vụ mà là năng lực quản trị chuỗi cung ứng.

Theo ông Chen, từ vùng nguyên liệu, thu mua, chế biến đến an toàn thực phẩm đều phải được kiểm soát chặt chẽ. Nếu quản trị chuỗi cung ứng không tốt, nhà máy rất dễ bị thị trường đào thải.

"Chúng tôi chấp nhận mua nguyên liệu với giá cao hơn để có chất lượng đồng đều. Chất lượng ổn định mới là yếu tố giúp doanh nghiệp tồn tại lâu dài", ông Chen nói.

Sầu riêng Việt Nam chuyển hướng đầu tư, đặt chất lượng lên trước sản lượng

Trước những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng thẳng thắn nhìn nhận chất lượng sầu riêng đang là bài toán lớn nhất của ngành.

Bà Ngô Tường Vy - Chủ tịch Tập đoàn Chánh Thu cho biết, sản lượng sầu riêng tăng rất nhanh trong 2 năm qua nhưng chất lượng lại có xu hướng giảm.

Theo bà Vy, chuỗi cung ứng hiện còn quá nhiều khâu trung gian từ nhà vườn, thương lái, điểm thu mua đến nhà máy khiến chi phí tăng cao. Hạ tầng giao thông ở vùng nguyên liệu còn hạn chế, logistics nội địa cao hơn Thái Lan, trong khi thời tiết bất lợi và việc lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cũng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cơm sầu riêng.

"Đối với hàng cấp đông, tỷ lệ đạt loại A có thời điểm không vượt quá 5%. Đây là con số không doanh nghiệp nào mong muốn", bà Vy cho biết.

Theo bà, Chánh Thu từng có kế hoạch xây thêm nhà máy nhưng hiện ưu tiên lớn nhất là chuẩn hóa vùng nguyên liệu, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và nâng cao chất lượng ngay từ khâu sản xuất.

Doanh nghiệp cũng đang mời nông dân đến nhà máy để hướng dẫn cách phân loại sầu riêng theo tiêu chuẩn A, B, C. Việc thu mua sẽ dựa trên tiêu chuẩn chất lượng thống nhất, giúp người trồng hiểu rõ sản phẩm của mình đang ở phân khúc nào.

"Điều người tiêu dùng quan tâm không chỉ là hình thức mà còn là chất lượng cơm bên trong, độ dẻo và độ ngon. Đó mới là nền tảng để xây dựng thương hiệu", bà Vy nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, bà Nguyễn Thị Mỹ Duy - Giám đốc Công ty TNHH Trái cây 001 cho rằng, ngành sầu riêng không nên tiếp tục chạy theo cuộc đua mở thêm nhà máy.

Theo bà Duy, quy mô không còn là lợi thế quyết định. Nếu chỉ chạy theo sản lượng, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng dư công suất, cạnh tranh bằng giá và làm giảm giá trị của toàn ngành.

Giá trị của ngành sầu riêng không nằm ở số lượng container xuất khẩu mà nằm ở giá trị thu về trên mỗi tấn sản phẩm. “Muốn phát triển bền vững phải đầu tư chế biến sâu, chuẩn hóa toàn bộ chuỗi từ vùng trồng đến nhà máy và xây dựng thương hiệu bằng chất lượng", bà Duy nhấn mạnh.

Nhiều doanh nghiệp tham dự Hội thảo Sầu riêng châu Á lần thứ 2 cũng cho rằng, lợi thế cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ không còn được quyết định bằng số lượng nhà máy hay sản lượng xuất khẩu.

Điều thị trường Trung Quốc cần nhất là những đối tác có thể duy trì chất lượng sầu riêng ổn định, kiểm soát tốt chuỗi cung ứng và xây dựng được niềm tin lâu dài. Đây cũng được xem là tấm vé để sầu riêng Việt Nam tiếp tục mở rộng thị phần tại thị trường xuất khẩu lớn nhất hiện nay.