Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, thành phố xác định phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái, đa giá trị. Do đó, chuyển đổi cây trồng theo hướng sinh thái, nâng cao giá trị chính là một trong những biện pháp để thực hiện nhiệm vụ này.
Mô hình chuyển đổi sang trồng sen của Hợp tác xã Làng nghề sen Mê Linh (xã Quang Minh) cho giá trị kinh tế cao
Phát huy tối đa hiệu quả của đất
Trên thực tế, không phải cứ ruộng trồng lúa sẽ cho năng suất, chất lượng cao, không phải cứ là vườn sẽ cho những hoa thơm trái ngọt. Bởi lẽ những vùng đất trũng, thường là những vùng đất rất khó khăn trong canh tác, sản xuất nông nghiệp. Nhưng nếu lựa chọn cây trồng phù hợp, thì chính những thửa ruộng, mảnh vườn đó sẽ cho hiệu quả kinh tế rất cao. Nhiều địa phương đã lựa chọn việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tạo ra sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao.
Xã Ứng Thiên có khoảng 300ha đất trũng đã được chuyển đổi sang các mô hình kinh tế mới. Mô hình nuôi trồng thủy sản công nghệ cao “sông trong ao” của ông Đặng Văn Duân. Với diện tích 2ha, mỗi năm mô hình nuôi 2 vụ cá, sản lượng cao gấp 2-3 lần so với phương thức nuôi trong ao thông thường. Không chỉ nâng cao năng suất, mô hình còn góp phần tổ chức lại sản xuất, hạn chế tình trạng manh mún, nhỏ lẻ và tạo ra giá trị kinh tế ổn định hơn cho người sản xuất.
Nhờ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mở rộng các mô hình ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất với cây chuối và cây bưởi. Hợp tác xã Nông nghiệp xã Vân Nam (xã Phúc Lộc) đã xây dựng thành công thương hiệu “Chuối Vân Nam”, cung cấp cho thị trường khoảng 30 tấn chuối sạch/tháng mang lại lợi ích kinh tế cao cho xã viên HTX.
Ông Nguyễn Viết Liêm, Chủ trang trại ở xã Cổ Đô chia sẻ, từ khi chuyển sang mô hình nuôi trồng thủy sản kết hợp trồng cây ăn quả trên diện tích khoảng 1ha và được Trung tâm Khuyến nông Hà Nội (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) hỗ trợ giống, thức ăn vi sinh để nuôi cá theo hướng VietGAP, đến nay, mô hình chăn nuôi theo hướng an toàn VietGAP giúp cá sinh trưởng tốt; chất lượng, năng suất cao hơn so với nuôi trồng thủy sản truyền thống, doanh thu hơn 400 triệu đồng/ha/năm...
Giám đốc Hợp tác xã Làng nghề sen Mê Linh (xã Quang Minh) Lã Quang Khanh cho biết, năm 2017, từ số tiền tích lũy khoảng 200 triệu đồng, tôi quyết định đấu thầu một số đầm trong xã để đầu tư trồng sen. Nhận thấy giống sen bản địa có khả năng thích nghi tốt nhưng đang dần thoái hóa, tôi vừa bảo tồn giống sen địa phương, vừa sưu tầm, thử nghiệm nhiều giống sen khác nhau trong và ngoài nước.
Từ 5ha ban đầu, hợp tác xã đã mở rộng diện tích lên hơn 50ha, chủ yếu là diện tích thuê lại của hàng trăm hộ dân thôn Liễu Trì không sử dụng hiệu quả. Vào thời điểm thu hoạch cao điểm, mỗi ngày hợp tác xã thu gần 30.000 bông sen.
Có thể thấy, nhờ chuyển đổi cây trồng phù hợp, người nông dân đã khai thác và phát huy hiệu quả những vùng đất trũng, từ đó cho những sản phẩm và có năng suất, vừa có chất lượng cao, đồng thời đánh thức những vùng đất kém hiệu quả, để tạo ra giá trị kinh tế.
Chuyển đổi phải phù hợp với quy hoạch
Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, thành phố xác định phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái, đa giá trị và tích hợp sâu với cấu trúc đô thị. Phát triển nông nghiệp đô thị - cảnh quan - văn hóa; ưu tiên phát triển hoa, cây giống, cây cảnh, cây xanh có giá trị văn hóa - lịch sử như: đào Nhật Tân, quất Tứ Liên, sen Hồ Tây, hoa cảnh truyền thống,…
Phát triển sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh; bảo đảm vững chắc an ninh lương thực, an toàn thực phẩm và cung ứng nông sản cho Thủ đô và thị trường cả nước.
Phát triển ngành trồng trọt Hà Nội trở thành bộ phận cấu thành quan trọng của hệ sinh thái đô thị, gắn chặt với không gian xanh, mặt nước, văn hóa - lịch sử; đóng vai trò trụ cột trong bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống.
Nhưng quá trình chuyển đổi vẫn còn những điểm nghẽn. Một số diện tích mới chỉ được thực hiện ở quy mô hộ gia đình, manh mún, chưa đủ điều kiện cơ giới hóa và sản xuất hàng hóa lớn. Thị trường tiêu thụ nông sản an toàn chưa thực sự ổn định, giá cả biến động khiến người dân còn tâm lý thận trọng. Một số địa phương cũng gặp khó khăn do vướng quy hoạch hoặc thiếu hướng dẫn cụ thể, nhất là tại những khu vực ven đô thị.
Trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp do đô thị hóa, yêu cầu đặt ra là phải sử dụng hiệu quả từng diện tích đất còn lại. Vì vậy, chuyển đổi cần được thực hiện theo quy hoạch, phù hợp điều kiện tự nhiên và gắn chặt với thị trường, tránh tình trạng chuyển đổi tự phát.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết, thời gian tới, Sở tiếp tục phối hợp với các địa phương rà soát, cập nhật quy hoạch sử dụng đất phù hợp; ưu tiên phát triển vùng chuyên canh cây ăn quả, rau an toàn, hoa, cây cảnh, nuôi trồng thủy sản và các mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái.
Hà Nội cũng tạo điều kiện thuận lợi để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, thúc đẩy phát triển hệ sinh thái nông nghiệp gắn với công nghệ và logistics. Đây được xem là giải pháp quan trọng để nâng quy mô sản xuất, mở rộng thị trường và tăng giá trị cho nông sản.
Khi chuyển đổi cây trồng được đặt trong quy hoạch tổng thể, gắn với nhu cầu thị trường, công nghệ, chế biến và liên kết tiêu thụ, mỗi diện tích đất có thể tạo ra nhiều giá trị hơn. Đây chính là hướng đi để Hà Nội vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, vừa xây dựng nền nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và góp phần bảo đảm an ninh lương thực lâu dài.