Trên vùng đất khó Ea Súp, nữ nông dân Đắk Lắk tạo giá trị từ ổi Ruby và bưởi da xanh

Giữa vùng đất Ea Súp (tỉnh Đắk Lắk) với khí hậu nắng nóng, khô cằn với chất đất cát pha sỏi, bạc màu, chị Nguyễn Thị Bích đã xây dựng mô hình nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn, từng bước nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Trao đổi với phóng viên Dân Việt, chị Bích cho biết trên diện tích 2ha tại thôn 7 Cư Mlan, xã Ea Súp, chị trồng 1.550 cây ổi Ruby xen 500 cây bưởi da xanh. Mô hình bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều loại cây trồng truyền thống trên địa bàn.

Theo chị Bích, khó khăn lớn nhất khi triển khai mô hình là điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu khắc nghiệt của Ea Súp. Phần lớn diện tích là đất cát trắng, cát pha sỏi, nghèo dinh dưỡng, trong khi thời tiết nắng nóng, khô hạn kéo dài khiến cây sinh trưởng chậm.

Những năm đầu, do thiếu kinh nghiệm và đất đai cằn cỗi, năng suất vườn cây thấp, việc sản xuất gặp nhiều khó khăn. Sau gần 3 năm kiên trì cải tạo đất và hoàn thiện quy trình canh tác hữu cơ, vườn cây mới phát triển ổn định. Đến năm 2025, mô hình bắt đầu mang lại nguồn thu ổn định.

"Từ năm 2019, sau hơn một năm cải tạo đất, tôi bắt đầu trồng ổi Ruby và bưởi da xanh theo hướng hữu cơ. Đến nay, toàn bộ vườn cây được chăm bón bằng phân bò, phân gà kết hợp với các chế phẩm hữu cơ tự làm từ phụ phẩm sau chế biến rượu ổi, tinh dầu ổi và siro ổi được ủ hoai, cùng dịch chuối và trứng sữa.

Dù vậy, do điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở Ea Súp còn khắc nghiệt, năng suất canh tác hữu cơ chỉ đạt khoảng 60-70% so với những vùng có điều kiện thuận lợi hơn", chị Nguyễn Thị Bích chia sẻ.

Hiện mỗi năm, vườn ổi cho sản lượng khoảng 80 tấn quả tươi, bán với giá bình quân khoảng 30.000 đồng/kg. Các sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ tại Đồng Nai và Đà Nẵng thông qua các cửa hàng nông sản sạch và livestream bán trên các nền tảng mạng xã hội.

Không chỉ bán quả tươi, chị Bích liên kết với Hợp tác xã Giảm nghèo Ea Súp nghiên cứu kết hợp lá non, búp non của cây ổi Ruby với gạo Briêt (gạo lứt đen) của địa phương để sản xuất Trà Briêt Organic, tạo ra giá trị kép. Những quả ổi không đạt tiêu chuẩn thương phẩm được tận dụng chế biến thành siro, rượu ổi Ruby và tinh dầu, góp phần giảm lãng phí, gia tăng giá trị sau thu hoạch.

Để chủ động nguồn nguyên liệu, chị liên kết với Hợp tác xã Giảm nghèo cùng các hộ dân trồng ổi Ruby, gạo Briêt xây dựng quy trình sản xuất khép kín từ sơ chế, sấy, nghiền, phối trộn đến đóng gói. Cuối năm 2024, sản phẩm Trà Briêt Organic chính thức được đưa ra thị trường.

Nói về ý tưởng tận dụng lá ổi, chị Bích cho biết trước khi trồng ổi Ruby, chị đã dành nhiều năm nghiên cứu đặc tính của giống cây này. Theo kết quả nghiên cứu trong đề tài tham gia các Hội thi Sáng tạo khoa học kỹ thuật của tỉnh, lá ổi Ruby có kích thước lớn, hàm lượng tanin cao gấp khoảng 3 lần so với nhiều giống ổi thông thường.

"Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi nhận thấy lá ổi Ruby chứa nhiều hoạt chất có tiềm năng ứng dụng trong các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Vì vậy, tôi muốn tận dụng thêm phần lá để tạo giá trị gia tăng cho cây ổi", chị Bích nói.

Bên cạnh vườn ổi, 500 cây bưởi da xanh mỗi năm cho sản lượng khoảng 25 tấn. Bưởi loại 1 và loại 2 được bán tươi với giá từ 20.000-25.000 đồng/kg, mang lại doanh thu hơn 550 triệu đồng mỗi năm. Bưởi loại 3 được chế biến thành tinh dầu, nước cốt lên men; cùi bưởi làm mứt và nguyên liệu sấy khô.

Đối với các sản phẩm chế biến sâu, mỗi năm cơ sở của chị Bích sản xuất khoảng 6.000 hộp Trà Briêt Organic, giá bán 110.000 đồng/hộp, đạt doanh thu khoảng 660 triệu đồng; đồng thời cung ứng khoảng 1.200 chai rượu ổi Ruby với giá 60.000 đồng/chai, doanh thu khoảng 72 triệu đồng.

Nhờ kết hợp tiêu thụ nông sản tươi với phát triển các sản phẩm chế biến sâu, tổng doanh thu của mô hình đạt hơn 3,6 tỷ đồng mỗi năm.

"Thời gian tới, tôi sẽ mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư xưởng chế biến đạt tiêu chuẩn. Bên cạnh đó, tôi sẽ tiếp tục liên kết với các hộ dân để mở rộng vùng nguyên liệu, hướng dẫn canh tác hữu cơ, thu mua lá ổi và chia sẻ kỹ năng livestream bán hàng nhằm nâng cao hiệu quả tiêu thụ nông sản", chị Bích cho biết.

Cùng với đó, mô hình cũng tạo việc làm thường xuyên cho 5 lao động địa phương với thu nhập bình quân từ 6-8 triệu đồng/người/tháng, đồng thời góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp xanh và nâng cao giá trị nông sản tại địa phương.

Nữ nông dân Đắk Lắk được đề nghị xét tặng danh hiệu "Nhà khoa học của Nhà nông"

Theo bà Nguyễn Thị Miên, Chủ tịch Hội Nông dân xã Ea Súp, mô hình trồng ổi Ruby xen bưởi da xanh của chị Nguyễn Thị Bích là một trong những mô hình tiêu biểu của địa phương về ứng dụng khoa học công nghệ, chế biến sâu và phát triển nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn. Việc tận dụng lá, quả và các phụ phẩm để tạo ra chuỗi sản phẩm giá trị không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần giảm chất thải trong sản xuất.

"Ngoài phát triển kinh tế gia đình, chị Bích đã liên kết với 5 hộ dân trong tổ hợp tác, trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và sản xuất theo hướng hữu cơ, từng bước hình thành vùng nguyên liệu và thay đổi tư duy sản xuất của nông dân địa phương. Mô hình không chỉ tạo thu nhập ổn định cho gia đình mà còn giải quyết việc làm cho lao động tại chỗ", bà Nguyễn Thị Miên cho biết.

Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Ea Súp, thời gian tới, Hội Nông dân xã sẽ tiếp tục hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ sản phẩm OCOP, kết nối doanh nghiệp, mở rộng thị trường tiêu thụ và phát triển vùng nguyên liệu gắn với truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

Đánh giá về mô hình, bà Trần Thị Phương Hằng, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Nông dân tỉnh Đắk Lắk, Phó Trưởng Ban Công tác Nông dân, cho rằng điểm nổi bật của chị Nguyễn Thị Bích không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế mà còn ở tư duy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong phát triển nông nghiệp.

Theo bà Trần Thị Phương Hằng, việc nghiên cứu, tận dụng lá ổi Ruby và các phụ phẩm nông nghiệp để phát triển chuỗi sản phẩm chế biến sâu đã cho thấy khả năng ứng dụng khoa học, công nghệ vào thực tiễn sản xuất, góp phần nâng cao giá trị nông sản và tạo hướng đi bền vững cho nông nghiệp địa phương.

"Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, hiệu quả ứng dụng thực tiễn của mô hình, Hội đồng xét chọn 'Nhà khoa học của Nhà nông' lần thứ VII năm 2026 thuộc Ban Thường vụ Hội Nông dân tỉnh Đắk Lắk đã thống nhất đề nghị Trung ương Hội Nông dân Việt Nam xét tặng danh hiệu trên cho chị Nguyễn Thị Bích", bà Trần Thị Phương Hằng cho biết.