Trận đánh ác liệt tại cao điểm, địa đạo mang số hiệu 174 qua trí nhớ của cựu binh

Lật giở lại những tập hồ sơ cũ, ký ức về một thời khói lửa lại hiện về trong trí nhớ của ông Trần Văn Phúc (SN 1956, trú tại phường Vinh Lộc, tỉnh Nghệ An). Mỗi bức ảnh, mỗi trang tư liệu gắn liền với từng đồng đội đã ngã xuống từ nửa thế kỷ trước. Gần 20 năm qua, ông miệt mài lần theo từng manh mối, góp phần tìm thấy 14 hài cốt liệt sĩ.

Năm 1974, ông Trần Văn Phúc gác bút, cùng nhiều thanh niên xứ Nghệ lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện, ông được biên chế về Trung đoàn 141, Sư đoàn 3 Sao Vàng, Quân khu 5, đóng quân tại huyện Hoài Ân (tỉnh Bình Định cũ). Sau đó, ông được điều động về Đại đội Công binh 15, làm nhiệm vụ bảo vệ Cao điểm 174, thuộc xã Ân Mỹ, huyện Hoài Ân (nay là xã Ân Hảo, tỉnh Gia Lai).

Cao điểm 174 có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng nên hai bên đều quyết tâm giành giật bằng mọi giá. Bên kia chiến tuyến, địch pháo kích, ném bom mỗi ngày vào cao điểm. Trong khi, quân ta đã xây dựng hệ thống công sự, chiến hào kiên cố. Đặc biệt là địa đạo 174 dài hơn 30m.

Trận đánh ác liệt diễn ra vào đêm ngày 1, rạng sáng 2/1/1975. Thời điểm đó, địch mở cuộc tiến công quy mô lớn nhằm đánh chiếm cao điểm 174. Đối phương mở đầu trận đánh bằng những cuộc không kích và pháo binh dồn dập, gây tổn thất nhiều cho ta.

Cửa địa đạo phía Bắc bị sập vào trưa cùng ngày. Ở phía Nam địa đạo, đối phương cũng đã áp sát địa đạo ném lựu đạn, khiến hai chiến sĩ hy sinh. Sau đó, chúng dùng nhiều bao cát lấp kín lối ra. Lúc này, các chiến sĩ phía trong địa đạo vẫn liên lạc với đơn vị bên ngoài. Trung đoàn nhiều lần tổ chức phản công nhưng đều không thành.

Ông Phúc nhớ lại: “Thời điểm đó, chúng tôi cố giữ liên lạc với các đồng đội trong nhiều ngày. Tuy nhiên, đến ngày thứ sáu thì tín hiệu hoàn toàn mất hẳn. Trung đoàn buộc phải rút quân về phía Nam sông An Lão".

Sau ngày đất nước thống nhất, ông Phúc tiếp tục làm nhiệm vụ rà phá bom mìn tại Hoài Ân. Năm 1979, Trung đoàn 141 hành quân ra mặt trận Lạng Sơn, ông Phúc cùng đồng đội tiếp tục chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Đến năm 1988, ông được chuyển ngành, làm công nhân Công ty Vật liệu chất đốt Nghệ An và nghỉ hưu năm 2006.

Trở lại cao điểm 174, tìm đồng đội đã hy sinh

Vừa nghỉ hưu, ông Phúc bắt đầu hành trình tìm kiếm đồng đội. Năm 2008, ông đến trụ sở Sư đoàn 3 Sao Vàng để xin tra cứu hồ sơ các liệt sĩ từng chiến đấu cùng mình. Khi cầm trên tay danh sách đơn vị cung cấp, ông không khỏi xót xa vì nhiều đồng đội hy sinh tại cao điểm 174 vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Ông lặng lẽ ghi chép từng địa chỉ quê quán, rồi kiên trì gọi điện qua tổng đài, liên hệ chính quyền địa phương để tìm người thân các liệt sĩ.

Phần lớn đồng đội hy sinh khi chưa lập gia đình, bố mẹ giờ đều đã già yếu hoặc qua đời. Có trường hợp ông Phúc phải dò hỏi rất lâu mới tìm được người thân.

Năm 2009, ông trở lại chiến trường cũ ở Hoài Ân với tấm bản đồ do chính mình phác họa từ ký ức. Điều khiến ông mừng nhất là khu vực đồi Vệ Binh, vị trí ông Phúc nghi có 2 đồng đội còn nằm lại vẫn là vùng rừng núi hoang sơ, chưa bị tác động nhiều.

Tháng 5/2009, cùng gia đình 2 liệt sĩ và sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, ông trở lại chiến trường. Sau hơn hai ngày tìm kiếm, 2 bộ hài cốt được phát hiện đúng vị trí căn hầm bị pháo đánh sập như ký ức ông còn lưu giữ.

Năm 2010, ông phối hợp cùng địa phương và thân nhân tìm thấy hài cốt liệt sĩ Khương Đình Đại (quê Hải Dương cũ). Năm 2012, nhân dịp dự lễ kỷ niệm giải phóng Hoài Ân, ông tiếp tục hỗ trợ tìm được thêm 2 hài cốt liệt sĩ quê Nghệ An.

Nỗi day dứt lớn nhất của ông Phúc suốt nhiều năm là địa đạo 174, nơi ông tin rằng nhiều đồng đội vẫn còn nằm lại. Đến năm 2024, sau khi xác định tương đối chính xác vị trí địa đạo 174, ông gửi đơn đề nghị các cơ quan quân sự và chính quyền tỉnh Bình Định cũ hỗ trợ tổ chức tìm kiếm. Những thông tin ông cung cấp được đánh giá có giá trị.

Đến tháng 4/2024, ông Phúc được mời trực tiếp phối hợp với đội quy tập. Trở lại “tọa độ” nơi là cao điểm 174 năm xưa, giờ được phủ kín bởi những đồi keo xanh ngút ngàn. Việc xác định chính xác vị trí địa đạo mất rất nhiều thời gian.

Khi đội quy tập đào xuống khoảng 50cm thì phát hiện một quả mìn. Các thành viên trong đội quy tập nhận định đã tìm đúng cửa địa đạo phía Nam. Đào sâu hơn 1m thì xuất hiện những mảnh xương, dây lưng, dép cao su... Cả đội vừa khóc vừa mừng vì biết rằng cuối cùng cũng tìm được đồng đội.

Ngay tại khu vực cửa hầm, 2 bộ hài cốt được phát hiện. Sau gần 20 ngày tiếp tục khai quật trong lòng địa đạo 174, đội quy tập lần lượt tìm thấy thêm 7 hài cốt liệt sĩ. Ông Phúc rất vui vì bản thân đã góp chút sức để đưa đồng đội trở về với gia đình sau hàng chục năm hy sinh. Với những đóng góp của mình, năm 2025, ông Trần Văn Phúc vinh dự được Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An tặng bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin trong giai đoạn 2021 đến 2025.