Nhìn lại 2 kịch bản rủi ro dự báo tác động của El Nino đối với Việt Nam

Trong Báo cáo Dự báo El Nino 2026-2027 và các bản tin dự báo, cảnh báo về El Nino, Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã đưa ra 2 kịch bản dự báo tác động của El Nino đối với Việt Nam, gồm kịch bản rủi ro cao và kịch bản rủi ro rất cao. 2 kịch bản đều cảnh báo về nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Theo kịch bản rủi ro cao, El Nino duy trì ở cường độ trung bình đến mạnh và suy yếu trong những tháng đầu năm 2027.

Trong kịch bản này, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn được đánh giá ở mức cao, tập trung tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Một số hồ chứa nhỏ và vừa có thể xuống dưới mực nước thiết kế vào cuối mùa khô. Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long có khả năng xuất hiện sớm và lấn sâu hơn TBNN, ảnh hưởng đến cấp nước sinh hoạt và sản xuất tại các địa phương ven biển.

Theo kịch bản rủi ro rất cao, El Nino dự báo phát triển lên mức rất mạnh, và duy trì đến giữa năm 2027. Đáng chú ý, hiện nay, El Nino đã đạt cường độ rất mạnh.

Trong kịch bản này, nhiệt độ trung bình trên cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1,0–2,0°C. Các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt hơn, đặc biệt trong giai đoạn tháng 3–6/2027. Nắng nóng kéo dài làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện, nước sinh hoạt và nước tưới trong khi nguồn nước tự nhiên tiếp tục suy giảm.

Lượng mưa mùa mưa năm 2026 có khả năng thiếu hụt phổ biến 20–40%, cục bộ trên 50% tại Duyên hải Nam Trung Bộ. Dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm 20–40%, làm suy giảm khả năng tích nước của các hồ chứa thủy lợi và thủy điện. Nếu El Nino kéo dài sang thời kỳ chuyển mùa, mùa mưa năm 2027 có nguy cơ bắt đầu muộn hơn trung bình nhiều năm, đặc biệt tại Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, làm kéo dài thời gian thiếu nước và chậm phục hồi nguồn nước.

Nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn được đánh giá ở mức rất cao. Đặc biệt, kịch bản rủi ro rất cao có thể tạo ra tác động cộng hưởng giữa nắng nóng kéo dài, mùa mưa năm 2027 đến muộn, thiếu nước hồ chứa và xu thế suy giảm dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Công do gia tăng khai thác, điều tiết nguồn nước tại các quốc gia trên lưu vực.

Nếu kết hợp với dòng chảy thấp từ thượng nguồn sông Mê Công, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long có thể đạt mức tương đương các đợt El Niño rất mạnh trước đây. Nhiều hồ chứa nhỏ và vừa tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ có nguy cơ không tích đủ nước phục vụ sản xuất vụ Hè Thu và cấp nước sinh hoạt.

Lượng nước về các hồ thủy điện lớn, đặc biệt trên hệ thống sông Đà, có khả năng giảm đáng kể trong khi nhu cầu phụ tải điện tăng cao do nắng nóng kéo dài, làm gia tăng áp lực bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Nguy cơ cháy rừng tăng tại Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đông Nam Bộ; sản xuất nông nghiệp chịu rủi ro lớn hơn do thiếu nước kéo dài, giảm năng suất cây trồng và tăng chi phí sản xuất.

Chủ động triển khai giải pháp ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Nino

Trước những diễn biến và dự báo về El Nino, Văn phòng Chính phủ vừa có Văn bản số 9694/VPCP-NN ngày 24/9/2026 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng về chủ động ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Nino.

Trên cơ sở báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước và các giải pháp bảo đảm nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thường xuyên theo dõi, cập nhật tình hình thời tiết, thiên tai, chủ động triển khai các phương án ứng phó với tác động của El Nino.

Trong đó, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; bổ sung các bản tin chuyên đề phục vụ vận hành hồ chứa thủy lợi, thủy điện và phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn, nhất là tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước.

Bộ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương khẩn trương xây dựng, công bố kịch bản, phương án điều hòa, phân phối nguồn nước trên các lưu vực sông, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Các hồ chứa tại khu vực có nguy cơ cao xảy ra hạn hán, thiếu nước cần được xem xét tích nước sớm. Đồng thời, khi có dự báo, cảnh báo mưa lũ, phải chủ động vận hành hạ thấp mực nước để tạo dung tích cắt giảm lũ cho hạ du, bảo đảm an toàn và tích đủ nước vào cuối mùa lũ phục vụ sinh hoạt, sản xuất.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng được giao hướng dẫn các địa phương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với khả năng nguồn nước.

Phó Thủ tướng giao Bộ Xây dựng chỉ đạo xây dựng phương án cấp nước an toàn theo các kịch bản nguồn nước, nhất là đối với công trình khai thác trực tiếp trên các lưu vực sông không có hồ điều tiết hoặc phụ thuộc vào hồ chứa thượng lưu.

Các phương án phải tính đến cả kịch bản bất lợi nhất do tác động của El Nino.

Bộ Xây dựng đồng thời rà soát, thúc đẩy kết nối hạ tầng cấp nước, giảm tỷ lệ thất thoát nước sạch; chuẩn bị phương án tích trữ và cấp nước dự phòng cho các đô thị lớn, vùng đô thị trọng điểm tại Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ và Nam Bộ.

Bộ Công Thương được yêu cầu xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước về các hồ thủy điện trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, nhất là tại Trung Bộ và Đông Nam Bộ.

Các đơn vị quản lý hồ thủy điện phải phối hợp chặt chẽ với địa phương hạ du, hạn chế tác động của việc điều tiết, vận hành hồ đến nhu cầu sử dụng nước của người dân và hoạt động sản xuất.

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố được yêu cầu chỉ đạo, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, điều chỉnh lịch thời vụ và chủ động giảm diện tích canh tác tại những khu vực dự báo không bảo đảm nguồn nước, nhất là khu vực ngoài phạm vi cấp nước của hệ thống thủy lợi.

Các địa phương phải khẩn trương xây dựng phương án vận hành linh hoạt hồ chứa; theo dõi sát diễn biến El Nino, mưa lũ để quyết định việc tích nước sớm hoặc hạ mực nước hồ phù hợp, bảo đảm an toàn hồ đập và khu vực hạ du.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu tổ chức khai thác kết hợp hoặc luân phiên nguồn nước mặt, nước dưới đất; rà soát khả năng tăng công suất các công trình cấp nước tập trung đô thị, nông thôn sử dụng nước dưới đất để huy động khi xảy ra hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng.

Trong trường hợp nguồn nước thiếu hụt nghiêm trọng, phải ưu tiên cấp nước sinh hoạt và nước phục vụ các loại cây trồng có giá trị cao.

Các địa phương đồng thời phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành xây dựng kịch bản nguồn nước và phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên các lưu vực sông khi nguồn nước được dự báo ở trạng thái thiếu hoặc thiếu nghiêm trọng.