Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Ngoan: Hành trình cống hiến không ngừng nghỉ sau khi rời vị trí quản lý Nhà nước

Sau 44 năm gắn bó trọn vẹn với nghệ thuật Chèo và Nhà hát Chèo Việt Nam, Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Thanh Ngoan chính thức nghỉ hưu theo chế độ vào năm 2022. Trước đó, bà đã có tròn một thập kỷ (2012 – 2022) giữ vai trò Giám đốc, kiên cường chèo lái đơn vị giữ vững vị thế "anh cả" của làng Chèo cả nước qua nhiều giai đoạn thách thức.

Tuy nhiên, thay vì chọn lối sống an nhàn dưỡng già như hình dung của nhiều người, nữ nghệ sĩ chia sẻ với Dân Việt: "Người ta nói, nghỉ hưu là để nghỉ ngơi, dưỡng già… nhưng từ khi nghỉ hưu năm 2022, tôi chưa hề nghỉ ngơi ngày nào. Công việc nhiều khiến tôi luôn bận rộn, đôi khi không có cả thời gian dành cho mình và cho gia đình."

Ngoài công tác nghiên cứu ở Viện Văn hóa Kinh tế và Nghệ thuật với vai trò Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật, bà liên tục di chuyển khắp các tỉnh thành để biểu diễn, tham gia giảng dạy tại các trường đại học chuyên nghiệp, mở các lớp truyền dạy Chèo tại tư gia và miệt mài nghiên cứu chuyên sâu.

Đặc biệt, vào tháng 3/2025 – tức sau 3 năm nghỉ hưu, NSND Thanh Ngoan chính thức được bổ nhiệm làm Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Nghệ thuật Biểu diễn Truyền thống Việt Nam (do Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam - APPA sáng lập).

Đây là tâm huyết lớn của NSND Thanh Hoa – Chủ tịch APPA, người luôn trăn trở về việc kết nối các tầng lớp xã hội với giới nghệ sĩ và các nhà quản lý văn hóa để quảng bá nghệ thuật dân tộc rộng khắp.

Đứng trước lời mời này, NSND Thanh Ngoan từng có nhiều đắn đo vì khối lượng công việc hiện tại đã quá dày đặc. Dẫu vậy, niềm đam mê cháy bổng với di sản đã thắng thế. bà bộc bạch với Dân Việt: "Làm Giám đốc thì tôi không 'sợ' vì tôi có nhiều kinh nghiệm về công tác quản lý trong 10 năm làm Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam. Lĩnh vực nghệ thuật truyền thống lại đúng ngạch của tôi nên càng không có gì đáng ngại.

Điều đáng ngại nhất đối với tôi đó là Trung tâm không chỉ đơn thuần biểu diễn mà còn mang nhiều sứ mệnh cao cả hơn: liên kết xã hội để giữ gìn và quảng bá nghệ thuật truyền thống Việt Nam ra quốc tế. Tôi nhận vai trò chèo lái Trung tâm không phải vì thích được làm Giám đốc, mà đơn giản là tôi cùng chí hướng và muốn đóng góp chút sức lực nhỏ bé của mình."

Dưới sự dẫn dắt của bà, Trung tâm hướng tới hợp tác với các học viện, trung tâm đào tạo trong và ngoài nước để nghiên cứu, phục dựng, biểu diễn các loại hình nghệ thuật đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Đồng thời, Trung tâm chú trọng xây dựng các mô hình hoạt động mẫu, các câu lạc bộ liên quốc gia và các chương trình nghệ thuật mang tính thương hiệu để đi biểu diễn thường niên tại nhiều nước trên thế giới.

Tình yêu nghề như phần "máu thịt" ấy tiếp tục được khẳng định qua lịch trình hoạt động nghệ thuật sôi nổi của bà trong năm 2026. Mới đây, NSND Thanh Ngoan cùng dàn nghệ sĩ tên tuổi như NSƯT Văn Hải, NSƯT Hải Yến, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, PGS.TS Đỗ Lệnh Hùng Tú... đã có chuyến lưu diễn lưu dấu ấn sâu đậm tại Baku – thủ đô của Azerbaijan với chương trình "Hương sen theo dấu chân người trên đất lửa Baku".

Sắp tới, vào ngày 13/11/2026, NSND Thanh Ngoan tiếp tục bùng nổ trên sân khấu chương trình nghệ thuật "Hà Nội kết nối tinh hoa toàn cầu" nằm trong khuôn khổ Festival Bảo tồn và Phát triển Làng nghề Toàn cầu 2026.

Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Ngoan: Người nghệ sĩ từ tài năng thiên bẩm đến đất chèo Thái Bình đến bản lĩnh của một tiến sĩ nghệ thuật

Sinh năm 1966 tại vùng đất Thái Thụy (Thái Bình) – nơi được coi là một trong những cái nôi lớn nhất của nghệ thuật Chèo dân gian, Nguyễn Thị Thanh Ngoan bộc lộ năng khiếu thiên bẩm từ rất sớm. Mới 13 tuổi (năm 1979), bà đã vượt qua hàng nghìn thí sinh để trúng tuyển vào Nhà hát Chèo Việt Nam, chính thức bước vào con đường tầm đạo nghệ thuật chuyên nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở kinh nghiệm thực chiến trên sân khấu qua hàng trăm đêm diễn, NSND Thanh Ngoan còn là một nghệ sĩ kiên trì trau dồi tri thức học thuật. Năm 2020, bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ về Nghệ thuật truyền thống tại Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam, khẳng định tầm vóc của một nhà nghiên cứu lý luận sắc bén.

Trong sự nghiệp biểu diễn, NSND Thanh Ngoan được giới chuyên môn lẫn khán giả vinh danh là một trong những tượng đài đa năng nhất của làng Chèo đương đại. Bà ghi dấu ấn sâu sắc ở hai dòng vai có tính chất hoàn toàn trái ngược: các vai "Đào lệch" (Đào lẳng, Đào độc) vô cùng sắc sảo, đố kỵ và các vai Hề Chèo trào lăm, hóm hỉnh.

Những nhân vật để đời như Hoạn Thư (trong vở Kều Kiều), Mợ Ba Cẩn (Truyện cổ tích thời hiện đại), Sùng Bà (Quan Âm Thị Kính), cho đến các vai hề như Cả Sứt hay Vợ Mõ… đều mang đậm phong thái biểu diễn cá tính, linh hoạt.

Sở hữu chất giọng vang, khỏe, nảy hạt tinh tế cùng lối diễn "tinh - nhịp - phách", bà đã sở hữu bộ sưu tập đồ sộ gồm hàng loạt Huy chương Vàng, Huy chương Bạc tại các Hội diễn Sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc. Bà vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú vào năm 2001 và danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân năm 2019.

Bên cạnh nghệ thuật Chèo, NSND Thanh Ngoan còn là cây đại thụ tiên phong trong việc sưu tầm, phục dựng và lan tỏa hai bộ môn di sản quý báu là Hát Xẩm và Ca Trù. Mang tư duy của một nghệ sĩ mở đường, bà không ngại thực hiện các dự án thể nghiệm độc đáo như đưa âm nhạc đương đại, thậm chí cả nhịp điệu RAP vào chất liệu Xẩm cổ truyền, tạo nên chiếc cầu nối mềm mại đưa nghệ thuật dân tộc tiếp cận gần hơn với thế hệ khán giả trẻ.

Suốt 10 năm đứng đầu Nhà hát Chèo Việt Nam trước đây cũng như ở vai trò Giám đốc Trung tâm Bảo tồn hiện tại, NSND Thanh Ngoan luôn trăn trở với bài toán tiệm cận nền công nghiệp văn hóa. Bà từng tự tạo không ít áp lực cho bản thân trong việc dàn dựng các chương trình nghệ thuật truyền thống dành riêng cho du khách quốc tế, vừa đảm bảo tính nguyên bản của văn hóa dân tộc, vừa đáp ứng tiêu chuẩn thưởng thức hiện đại.

Hành trình từ một nữ sinh đất Chèo năm 13 tuổi cho đến hình ảnh một nữ Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân miệt mài cống hiến ở tuổi nghỉ hưu chính là minh chứng sống động cho bản lĩnh và ngọn lửa nghề không bao giờ tắt. NSND Thanh Ngoan vẫn đang từng ngày truyền cảm hứng, khẳng định giá trị trường tồn của nghệ thuật truyền thống Việt Nam trên dòng chảy hội nhập toàn cầu.