Ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Trị áp dụng máy bay không người lái để phun thuốc, bón phân cho ruộng lúa của nông dân. Ảnh: Trần Anh

81 năm trước, vào những ngày Mùa thu lịch sử năm 1945, dân tộc Việt Nam đã làm nên một kỳ tích làm rung chuyển thời đại. Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, triệu người như một đã đứng lên đập tan xiềng xắc nô lệ gần một thế kỷ, xóa bỏ chế độ phong kiến hàng ngàn năm, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Tuyên ngôn Độc lập ngày 2 tháng 9 năm 1945 không chỉ mở ra một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc, mà còn là bản hùng ca khẳng định quyền sống, quyền tự chủ của một quốc gia kiên cường.

Sức mạnh thần kỳ của Cách mạng Tháng Tám không tự nhiên mà có. Nó được chắt lọc từ truyền thống dựng nước và giữ nước ngàn đời, từ tinh thần tự lực, tự cường, dám nghĩ, dám làm và quyết tâm “thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Tinh thần bất tử ấy đã đi cùng dân tộc qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, qua giai đoạn đổi mới đầy thách thức để xây dựng một Việt Nam có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay.

Thế nhưng, lịch sử chưa bao giờ dừng lại. Nếu như năm 1945, sứ mệnh lịch sử là giành lấy độc lập, tự do và quyền làm chủ vận mệnh; thì hôm nay, khi bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, dân tộc ta lại đối mặt với một cuộc chuyển mình có ý nghĩa sinh tử không kém: Cuộc cách mạng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Đất nước đang đứng trước vận hội mới- kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Chuyển đổi số không đơn thuần là việc áp dụng máy tính, mạng internet hay tự động hóa các quy trình quản lý. Đó là một cuộc cách mạng toàn diện về tư duy, thể chế, mô hình phát triển và phương thức sản xuất.

Nếu Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là cuộc chuyển giao quyền lực lịch sử về tay nhân dân, thì chuyển đổi số ngày nay chính là cuộc giải phóng sức sản xuất, giải phóng tiềm năng sáng tạo của từng con người, từng doanh nghiệp và từng tổ chức. Sự xuất hiện của AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây hay chuỗi khối không chỉ tạo ra những công cụ mới, mà còn thiết lập lại toàn bộ luật chơi kinh tế toàn cầu. Trong cuộc đua ấy, nếu chậm chân, nguy cơ tụt hậu xa hơn là điều thấy rõ.

Bởi vậy, tinh thần Cách mạng Tháng Tám cần được thắp sáng lại bằng một tâm thế mới: Tinh thần chủ động, quyết liệt, dám đột phá và không sợ rủi ro. Chúng ta không thể tiến vào kỷ nguyên số bằng tư duy của nền kinh tế truyền thống dựa nhiều vào tài nguyên hay nhân công giá rẻ. Đây là thời kỳ phải coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo là động lực tăng trưởng cốt lõi. Một quốc gia muốn tự chủ trong thế giới hiện đại phải là một quốc gia nắm giữ công nghệ, sở hữu lực lượng nhân lực số chất lượng cao và xây dựng được hạ tầng dữ liệu quốc gia vững chắc.

Trong bức tranh tổng thể của nền kinh tế số, nông nghiệp, ngành kinh tế trụ cột mang tính "bệ đỡ" của Việt Nam, đang đứng trước cơ hội thực hiện một bước nhảy vọt lịch sử. Dân tộc ta lớn lên từ gốc rạ, từ đồng ruộng, và chính người nông dân là lực lượng đông đảo đã làm nên sức mạnh của các cuộc cách mạng trong quá khứ. Hôm nay, họ tiếp tục là nhân tố trung tâm trong cuộc cách mạng mới: Cuộc cách mạng hình thành thế hệ “nông dân số” và phát triển một nền “nông nghiệp xanh, thông minh”.

Hình ảnh người nông dân Việt Nam hôm nay không còn gắn liền với con trâu, cái cày hay sự phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên rủi ro. Nhờ dòng chảy công nghệ, người nông dân số bắt đầu làm quen với việc theo dõi độ ẩm, dinh dưỡng của đất qua cảm biến; điều khiển hệ thống tưới tiêu tự động qua điện thoại thông minh; ứng dụng thiết bị bay không người lái để phun thuốc, gieo hạt; hay dự báo thời tiết và dịch bệnh bằng các thuật toán AI. Công nghệ không chỉ giảm bớt sức lao động cơ bắp, mà còn giúp tối ưu hóa chi phí, gia tăng năng suất và bảo vệ môi trường.

Quan trọng hơn, chuyển đổi số giúp nông dân xóa bỏ khoảng cách thị trường. Nhờ các nền tảng thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc Blockchain và nhật ký sản xuất điện tử, nông sản Việt Nam không còn bị trói buộc trong các chuỗi cung ứng truyền thống lắm tầng trung gian. Một người nông dân ở vùng cao hay miền Tây Nam Bộ giờ đây có thể bán trực tiếp sản phẩm của mình cho người tiêu dùng tại các thành phố lớn, thậm chí xuất khẩu ra thế giới với đầy đủ thông tin minh bạch về quy trình trồng trọt.

Song hành với yếu tố số là định hướng xanh. Một nền nông nghiệp bền vững không thể đánh đổi môi trường lấy sản lượng tức thì. Việc ứng dụng AI và công nghệ số cho phép chúng ta tính toán chính xác lượng phân bón, nước tưới, giảm thiểu hóa chất độc hại, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Sự kết hợp giữa “số” và “xanh” chính là chìa khóa để nông sản Việt Nam khẳng định giá trị cao cấp, đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường quốc tế, đưa Việt Nam trở thành một cường quốc nông nghiệp sinh thái của thế giới.

Tuy nhiên, cuộc cách mạng nào cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở hạ tầng hay thuật toán, mà cốt lõi nằm ở con người. Làm sao để nâng cao kỹ năng số cho hàng chục triệu nông dân? Làm sao để khoảng cách công nghệ không làm sâu sắc thêm bất bình đẳng giữa nông thôn và thành thị? Làm sao để các doanh nghiệp công nghệ trong nước sáng tạo ra những giải pháp AI đủ đơn giản, chi phí hợp lý và phù hợp với thực tiễn sản xuất tại Việt Nam?

Câu trả lời nằm chính ở bài học lớn nhất của Cách mạng Tháng Tám: Khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân và tinh thần tự lực, tự cường. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng số và tạo môi trường pháp lý thuận lợi; doanh nghiệp công nghệ giữ vai trò tiên phong sáng tạo giải pháp; các nhà khoa học đồng hành cung cấp tri thức; và người nông dân, người lao động là chủ thể trực tiếp thực thi, thụ hưởng. Sự kết nối chặt chẽ ấy sẽ tạo nên một sức mạnh tổng hợp đủ sức bẻ gãy mọi rào cản.

81 năm trôi qua, mốc son 1945 vẫn vẹn nguyên giá trị như một lời nhắc nhở về bản lĩnh và khát vọng của dân tộc Việt Nam. Khi đối mặt với những bước ngoặt lịch sử, nhân dân ta luôn biết cách đứng lên đúng lúc để tự quyết định vận mệnh của mình. Kỷ nguyên số, công nghệ AI và xu hướng phát triển xanh không chỉ là những làn sóng công nghệ thuần túy, mà chính là cơ hội vàng để Việt Nam bứt phá, rút ngắn khoảng cách phát triển, thực hiện ước nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Đưa đất nước sánh vai với các cường quốc năm châu.