Từ trồng nấm đến xây dựng chuỗi nông nghiệp sạch-con đường đã chọn của nữ tỷ phú trồng nấm ở Quảng Bình

Bà Ngô Thị Kim Liên sáng lập và trực tiếp điều hành Hợp tác xã Sản xuất và Kinh doanh nông nghiệp Tuấn Linh (HTX Nấm sạch Tuấn Linh) từ năm 2016.

Ngay từ những ngày đầu, bà xác định hướng đi của HTX là phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, lấy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị làm nền tảng.

Với tinh thần dám nghĩ, dám làm, bà Liên từng bước xây dựng mô hình khép kín từ sản xuất giống, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.

Cách làm này không chỉ giúp HTX chủ động nguồn nguyên liệu, nâng cao giá trị sản phẩm mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho nhiều hộ nông dân.

Trong quá trình hoạt động, HTX Nấm sạch Tuấn Linh xây dựng mô hình liên kết dựa trên phương châm “5 tự”: tự giác, tự nguyện, tự chủ, tự quản, tự chịu trách nhiệm và “5 cùng”: cùng nghĩ, cùng làm, cùng hưởng, cùng chịu trách nhiệm, cùng phát triển.

Đến nay, HTX đã liên kết với 34 tổ hợp tác và hơn 500 hộ nông dân tham gia sản xuất nấm.

Các hộ liên kết được HTX hỗ trợ giống, vật tư đầu vào, chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn quy trình chăm sóc, bao tiêu sản phẩm và kết nối thị trường.

Trước khi tham gia chuỗi liên kết, nhiều hộ dân sản xuất nhỏ lẻ, thiếu đầu ra, thu nhập bấp bênh.

Sau khi tham gia mô hình của HTX, các hộ có điều kiện mở rộng sản xuất, nâng cao thu nhập. Thu nhập bình quân của các hộ tham gia liên kết đạt khoảng 70 - 150 triệu đồng/hộ/năm.

Không dừng lại ở việc liên kết với nông dân, bà Liên còn mạnh dạn đầu tư cơ sở vật chất, máy móc và công nghệ để nâng cao năng lực sản xuất.

HTX Nấm sạch Tuấn Linh hiện có khu sản xuất rộng khoảng 8.700m², quy mô khoảng 3,8 triệu bịch phôi nấm/năm, cho sản lượng khoảng 380 tấn nấm tươi và nấm khô các loại mỗi năm.

HTX đầu tư nhiều máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất và chế biến như máy nghiền nguyên liệu, máy sản xuất trà túi lọc, máy đóng gói, máy chiết và cô cao, máy lọc và chiết nước mắm, máy hút chân không, máy trộn nguyên liệu, máy đóng phôi nấm, hệ thống phòng lạnh vô trùng cùng các thiết bị bảo quản, chế biến sâu nông sản.

Nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa, năng suất, chất lượng sản phẩm được nâng lên, chi phí sản xuất được kiểm soát, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về an toàn thực phẩm.

Các sản phẩm chủ lực của HTX khá đa dạng, từ nấm ăn, nấm dược liệu các loại, trà nấm, cao linh chi, rượu linh chi đến trà thảo mộc rau má, trà cà gai leo, trà xạ đen, nước mắm chay và nhiều sản phẩm chế biến từ nông sản địa phương như lạc, vừng, đậu xanh, đậu đỏ...

Đáng chú ý, HTX còn phát triển các sản phẩm chế biến sâu như cao nấm linh chi, trà linh chi hòa tan, trà linh chi kết hợp cà gai leo, trà xanh và nấm linh chi nguyên bào tử chất lượng cao.

Một trong những dấu ấn của bà Ngô Thị Kim Liên là việc không chỉ dừng ở sản xuất nấm mà còn nghiên cứu, chế biến sâu để nâng cao giá trị nguyên liệu.

Năm 2024, bà được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 3748 đối với “Quy trình sản xuất nước mắm chay từ nấm”.

Giải pháp này tận dụng nguồn nguyên liệu nấm sạch để chế biến thành sản phẩm nước mắm chay, qua đó mở thêm hướng đi trong chế biến sâu nông sản và đa dạng hóa sản phẩm từ cây nấm.

Bên cạnh đó, HTX chú trọng xây dựng thương hiệu và kiểm soát chất lượng. Nhiều sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn OCOP từ 3-5 sao, VietGAP, ISO 22000:2018 và chứng nhận hữu cơ TCCL 110412/2017.

Sản phẩm của HTX hiện được phân phối tại nhiều hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản sạch trên toàn quốc như Vinmart, Co.opmart, Co.opFood, Big C, Emart, Kingfood, Bách Hóa Xanh... Một số sản phẩm còn được xuất khẩu sang Lào, Thái Lan và Nga.

Làm nông thời 4.0, đưa nấm sạch lên sàn thương mại điện tử

Theo bà Ngô Thị Kim Liên, sản xuất tốt nhưng không có thị trường thì nông dân vẫn khó phát triển bền vững. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ sản xuất, HTX Nấm sạch Tuấn Linh đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm.

HTX triển khai truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, quản lý bán hàng điện tử, bán hàng trên các sàn thương mại điện tử, livestream quảng bá sản phẩm và kết nối với các hệ thống phân phối.

Việc ứng dụng công nghệ số giúp HTX kiểm soát tốt hơn quy trình sản xuất, minh bạch nguồn gốc sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Hiệu quả kinh tế của mô hình được thể hiện rõ qua các con số. Doanh thu bình quân của HTX đạt hơn 18 tỷ đồng/năm.

HTX tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho khoảng 60 lao động trực tiếp, với thu nhập bình quân từ 7-12 triệu đồng/người/tháng. Đồng thời, mô hình tạo sinh kế cho hàng trăm lao động gián tiếp trong chuỗi liên kết sản xuất nấm, trong đó có nhiều phụ nữ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật và lao động yếu thế.

Song hành với bà Liên trong hành trình xây dựng mô hình nấm sạch là ông Nguyễn Quốc Hương, chồng bà. Không chỉ cùng phát triển kinh tế gia đình và HTX, ông Hương còn tích cực tham gia các chương trình đào tạo nghề cho nông dân trên địa bàn.

Trong các lớp dạy nghề, ông không chỉ truyền đạt kỹ thuật trồng nấm mà còn chia sẻ kinh nghiệm khởi nghiệp, cả những thành công lẫn thất bại của chính mình.

Từ những lớp học này, nhiều nông dân đã mạnh dạn đứng ra thành lập các hợp tác xã, tổ hợp tác trồng nấm. HTX Tuấn Linh tiếp tục đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho các mô hình liên kết.

Bà Ngô Thị Kim Liên chia sẻ: “Ngay từ khi thành lập HTX, tôi luôn quan niệm rằng sự phát triển bền vững phải gắn với lợi ích của người dân và địa phương. Liên kết với các hộ dân sẽ tạo ra vùng nguyên liệu ổn định và giúp nhiều gia đình tăng thu nhập”.

Đó cũng là lý do thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô sản xuất của riêng HTX, bà Liên lựa chọn xây dựng mạng lưới liên kết với hàng trăm hộ dân, hình thành vùng nguyên liệu và chuỗi sản xuất nông nghiệp sạch.

Với những kết quả đạt được trong sản xuất, kinh doanh, xây dựng chuỗi liên kết và đóng góp cho cộng đồng, bà Ngô Thị Kim Liên cùng HTX Tuấn Linh đã nhận được nhiều bằng khen, giấy khen và các danh hiệu từ Trung ương đến địa phương.

Năm 2026, bà Ngô Thị Kim Liên được bình chọn là “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới”.

Trao đổi với PV báo Dân Việt, ông Trần Tiến Sỹ – Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Quảng Trị, cho biết: "Bà Ngô Thị Kim Liên là một nông dân tiêu biểu, năng động, sáng tạo trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Không chỉ làm giàu cho gia đình, bà còn xây dựng được mô hình liên kết với hàng trăm hộ nông dân, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể tại địa phương.

Từ những bịch phôi nấm nhỏ bé, bà Liên đã từng bước gây dựng nên một chuỗi sản xuất có quy mô hàng triệu bịch phôi mỗi năm. Quan trọng hơn, phía sau con số doanh thu hàng chục tỷ đồng là một mạng lưới hàng trăm hộ nông dân cùng tham gia sản xuất, cùng hưởng lợi và cùng hướng đến một nền nông nghiệp xanh, sạch, bền vững".