Đánh thức hạt giống, chủ động xuống đồng

Chàng trai trẻ Lương Văn Trường, Giám đốc Hợp tác xã Thanh niên Nam Đại Dương (xã Nghĩa Hưng, Ninh Bình) vốn là một kỹ sư nông nghiệp, năm 2017, anh Trường trở về quê khởi nghiệp với lúa và lập Nông trại Cờ Đỏ. Năm 2021, HTX được thành lập trên cơ sở nông trại và đến nay có tổng diện tích trồng lúa khoảng 50ha.

Ban đầu, anh Trường trồng lúa theo cách thức truyền thống, ngâm hạt rồi gieo mạ, cấy. Nhưng có lúc do trời mưa triền miên không cấy được hoặc xuống giống xong gặp mưa lớn nên mạ chết, ngâm hạt giống để gieo tiếp thì nước chưa rút, giống lại thối. Vụ mùa năm 2018, anh Trường mất trắng 4 - 5 tấn giống, thiệt hại hơn 1 tỉ đồng do mưa kéo dài suốt 25 ngày, bao nhiêu vốn liếng tích luỹ mất sạch.

Qua thực tiễn sản xuất, anh Trường nhận thấy việc ủ hạt giống phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, rủi ro rất cao, nếu có mưa bão khi vừa cấy xong sẽ mất trắng. Trường trăn trở tìm cách bảo quản hạt giống đã nảy mầm được lâu hơn, khi nào thời tiết thuận lợi thì nông dân mới xuống giống.

Anh Trường nghĩ, hạt giống nảy mầm rồi được đưa về dạng khô có thể chịu được va đập, vận chuyển, người nông dân không lo hạt bị gãy hoặc bị thối như cách ngâm hạt truyền thống. Và khi cần mang hạt giống đi gieo, chỉ cần 30 phút đánh thức, hạt giống sẽ nảy mầm trở lại. Quy trình tưởng chừng như dễ dàng nhưng phải mất gần hai năm anh Trường mới hoàn thiện và được Bộ Khoa học Công nghệ chứng nhận quyền tác giả số 10205/2020/QTG.

Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu thực nghiệm, cũng đã không ít lần anh phải đổ bỏ thóc giống ra cho gà ăn vì kỹ thuật bảo quản chưa đúng. Sau đó, anh đã tìm ra cách đình chỉ các emzyme trong hạt giống để kiểm soát được thời gian nào cần đánh thức. Ưu điểm nổi bật của phương pháp này là không mất thời gian ngâm ủ, gặp thời tiết nắng mưa lâu ngày cũng không lo. Theo anh Trường, ngâm ủ theo phương pháp truyền thống, người nông dân phải mất từ 3 – 5 ngày từ hạt giống khô, ngâm, ủ đến khi đủ điều kiện gieo trồng, trong khi hạt giống của anh chỉ cần 30 phút "thức tỉnh" là đủ điều kiện gieo trồng, một giải pháp từ tự nhiên và dựa vào tự nhiên để đạt được mục đích.

Theo tính toán của kỹ sư Trường, chi phí sản xuất cho phương pháp này chỉ khoảng 2.000 đồng/kg, giảm gấp 5 lần so với phương pháp ủ giống truyền thống đang được bà con nông dân áp dụng.

Để đánh giá độ thích nghi, anh Trường đã mang hạt giống đi gieo sạ rộng rãi trong tỉnh, rồi mang đi các tỉnh khác để đánh giá sự thích nghi với chất đất, khí hậu các vùng miền. Kết quả, hạt giống gieo ở các nơi cũng nảy nở rất khỏe, tỷ lệ chết rất thấp. Đặc biệt, Trường cho biết hiện nay trên thị trường Việt Nam và thế giới chưa có sản phẩm hạt giống nảy mầm sẵn tương tự. Anh hướng đến mục tiêu tối ưu chi phí sản xuất, thích ứng biến đổi khí hậu, giảm phát thải môi trường.

Đa dạng sản phẩm từ hạt lúa

Không dừng lại ở phương pháp hạt giống ngủ đông cho sản xuất, anh Trường còn dày công nghiên cứu biến hạt giống nảy mầm thành gạo mầm tươi làm sản phẩm dùng trực tiếp, góp phần nâng cao giá trị, đa dạng sản phẩm từ lúa gạo. Anh Trường cho biết, gạo mầm tươi có giá trị dinh dưỡng rất cao và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, thích hợp với người ăn kiêng, bị tiểu đường hoặc thừa cân. Đặc biệt, gạo mầm của Trường là hạt tươi không phải “hạt chết” nên giữ nguyên được hàm lượng dinh dưỡng.

Gạo mầm tươi của HTX thay vì phải mất nhiều thời gian làm thủ công thì chỉ cần 30 phút có thể thưởng thức gạo mầm tươi rất giàu dinh dưỡng như: Gaba, Monacolin, Catalase, Inositol, Vitamin B1, Vitamin E... Gaba là một chất tác động đến thần kinh giúp cơ thể giảm căng thẳng mệt mỏi còn Monacolin là hoạt chất để điều trị cholesterol trong máu cao và giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Gạo mầm tươi của HTX Thanh niên Nam Đại Dương đã đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao và đang được anh Trường giới thiệu, quảng bá ra thị trường trong và ngoài nước.

Bên cạnh đó, Lương Văn Trường còn có nhiều sáng kiến kỹ thuật áp dụng trong sản xuất lúa như: Kỹ thuật sử dụng nước để xử lý cỏ ma, cỏ trong ruộng lúa nước, giúp nông dân nâng cao chất lượng sản phẩm. Hay như mô hình ứng dụng công nghệ trồng lúa không cày xới và dinh dưỡng được tuần hoàn tại chỗ áp dụng tại xã Vụ Bản; ứng dụng bổ sung tro xỉ ba-zơ từ lò đốt rác sinh hoạt cung cấp dưỡng chất cho cây lúa; máy chăm sóc lúa đa năng 3 in 1 tiết kiệm nước; thiết bị hỗ trợ phun thuốc bảo vệ thực vật tiết kiệm nước tích hợp vào bình phun vác vai có sẵn, dùng chế phẩm vi sinh biến rơm rạ thành phân bón tại ruộng...

Hướng đi bền vững cho cây lúa

Anh Trường cho biết, trong tương lai HTX Thanh niên Nam Đại Dương sẽ tiếp tục mở rộng sản xuất, đáp ứng xu hướng tiêu dùng gạo dinh dưỡng, gạo dược liệu và xuất khẩu giá trị cao.

Về kỹ thuật, HTX sẽ tiếp tục áp dụng triệt để mô hình canh tác không cày xới, giúp giảm chi phí, bảo vệ đất, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính; phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm (rơm rạ, ốc bươu vàng…) để bón lại cho ruộng, giảm phụ thuộc phân bón hóa học; thực hành kinh tế công bằng, đảm bảo thu nhập ổn định và chia sẻ lợi nhuận minh bạch cho bà con nông dân…

“Chúng tôi tin rằng, một nền nông nghiệp tử tế – nơi đất được nuôi sống, nông dân được tôn trọng và người tiêu dùng được bảo vệ sẽ là tương lai của lúa gạo Việt Nam”, anh Trường chia sẻ.

Cũng theo chia sẻ của anh Trường, hạt giống lúa nảy mầm sẵn đã có mặt tại Nhật Bản, đó là món quà ngoại giao của HTX Nam Đại Dương gửi tặng thông qua Trung ương Đoàn. Hiện, những hạt giống đó đã trổ bông xanh tốt tại xứ sở mặt trời mọc và tiếp tục những mùa vụ mới xanh tốt.

Với những sáng kiến khoa học kỹ thuật áp dụng hiệu quả trong trồng lúa, anh Lương Văn Trường vinh dự nhận giải thưởng Lương Định Của trao tặng cho những nhà nông trẻ xuất sắc năm 2021 của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. HTX Thanh niên Nam Đại Dương còn vinh dự nhận được giải thưởng Top 10 Sáng kiến ESG Việt Nam 2025.