Tàu cổ trồi lên sau bão ở Hội An cuối năm 2025. Ảnh: A.Đ

Ngày 29/7, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa có văn bản gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng hướng dẫn xử lý di vật tàu cổ tại khu vực ven biển phường Hội An Tây, đồng thời đề nghị địa phương báo cáo UBND thành phố xem xét cho phép khai quật khảo cổ khẩn cấp nhằm bảo vệ di sản đang đối mặt nguy cơ hư hại nghiêm trọng.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trước đó đơn vị đã có văn bản gửi UBND TP Đà Nẵng về việc xử lý tàu cổ được phát hiện tại khu vực ven biển Hội An Tây. Tuy nhiên, đến nay việc triển khai khai quật vẫn gặp nhiều vướng mắc do quy định của Luật Di sản văn hóa và các nghị định hướng dẫn yêu cầu địa điểm khai quật phải thuộc quy hoạch khảo cổ được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng cho biết, sau khi sáp nhập tỉnh Quảng Nam và TP Đà Nẵng, thành phố chưa hoàn thành Quy hoạch khảo cổ tổng thể để cập nhật vị trí tàu cổ theo quy định. Đây là nguyên nhân khiến việc lập dự án khai quật chưa thể thực hiện, trong khi di vật ngày càng đứng trước nguy cơ bị hủy hoại.

Theo báo cáo của Sở, khu vực phát hiện tàu cổ chịu tác động trực tiếp của sóng biển, triều cường và thời tiết khắc nghiệt. Việc di vật liên tục bị bồi lấp rồi lại xuất lộ làm mất môi trường yếm khí tự nhiên - điều kiện quan trọng giúp bảo quản gỗ dưới nước. Các cấu kiện gỗ thường xuyên chuyển đổi giữa trạng thái ngập nước và khô khiến nhiều bộ phận bị nứt, mục, tạo điều kiện cho nấm mốc và vi sinh vật phát triển, đẩy nhanh quá trình phân hủy. Đến nay đã có hai cấu kiện bị sóng đánh bật khỏi vị trí và phải thu gom để bảo quản.

Không chỉ chịu tác động của tự nhiên, vị trí tàu cổ còn nằm tại bãi biển công cộng, phía sau khu nghỉ dưỡng du lịch và trong phạm vi triển khai dự án kè chống xói lở bảo vệ bờ biển Cửa Đại. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nếu không sớm khai quật, di vật có nguy cơ bị xâm hại trong quá trình thi công các công trình hạ tầng.

Trước thực tế này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tham mưu UBND TP Đà Nẵng cho phép phối hợp với các cơ quan chuyên môn triển khai khai quật khảo cổ khẩn cấp theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa. Đồng thời, Bộ cũng đề nghị nghiên cứu phương án di chuyển và bảo quản di vật sau khai quật nhằm bảo đảm tính khả thi và gìn giữ giá trị lâu dài của tàu cổ.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng yêu cầu Sở tiếp tục phối hợp với các lực lượng chức năng bảo vệ an toàn khu vực phát hiện tàu cổ, ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại di vật, cổ vật; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức bảo vệ di sản văn hóa theo quy định của pháp luật.