Dạnh nhân Lê Quý Đôn là một đỉnh cao đặc biệt của trí tuệ Việt Nam thế kỷ XVIII

Ngày 30/7, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng tỉnh Hưng Yên tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại”.

Đây là một hoạt động trong chuỗi các sự kiện quan trọng hướng tới kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 - 2026).

Chủ trì hội thảo có ông Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, cùng các vị lãnh đạo của cơ quan Trung ương và tỉnh Hưng Yên. Tham dự hội thảo có hơn 300 nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu đến từ nhiều viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan khoa học trong cả nước.

Phát biểu khai mạc và chỉ đạo hội thảo, ông Trịnh Văn Quyết khẳng định, việc UNESCO thông qua Nghị quyết cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam mà còn là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với một trí tuệ lớn, một nhà văn hóa, nhà bác học có những đóng góp vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, trở thành một phần của kho tàng tri thức chung của nhân loại.

Sự kiện này đồng thời đặt ra trách nhiệm của các thế hệ hôm nay trong việc tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản của ông, để những giá trị ấy tiếp tục lan tỏa, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển đất nước trong thời đại mới.

Theo Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã sản sinh nhiều bậc hiền tài, danh nhân văn hóa, song Lê Quý Đôn là một đỉnh cao đặc biệt của trí tuệ Việt Nam thế kỷ XVIII.

Với hơn 40 bộ sách đồ sộ bao quát nhiều lĩnh vực từ sử học, địa lý, triết học, văn học, giáo dục, kinh tế đến ngoại giao, ông không chỉ để lại một di sản học thuật đồ sộ mà còn xây dựng nên một phương pháp nghiên cứu khoa học nghiêm cẩn, đề cao tinh thần thực học, khảo chứng và gắn tri thức với thực tiễn quản trị quốc gia.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh, nhìn lại di sản Lê Quý Đôn sau ba thế kỷ không chỉ để tôn vinh một bậc hiền tài của dân tộc mà quan trọng hơn là tiếp thu tinh thần thực học, bản lĩnh học thuật và khát vọng cống hiến của ông nhằm giải quyết những yêu cầu mới của đất nước.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển nhanh và bền vững, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, những tư tưởng của Lê Quý Đôn về trọng dụng nhân tài, phát triển giáo dục, phát triển kinh tế, kết hợp hài hòa giữa đức trị và pháp trị, coi tri thức là nền tảng cho sự hưng thịnh của quốc gia tiếp tục mang ý nghĩa thời sự sâu sắc, là nguồn cảm hứng quan trọng cho việc hoạch định chính sách và xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại.

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Tỉnh uỷ Hưng Yên Phạm Quang Ngọc đánh giá, hội thảo sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhằm tri ân, tôn vinh một nhà bác học kiệt xuất của dân tộc mà còn góp phần tiếp tục khẳng định tầm vóc lịch sử, giá trị khoa học và ý nghĩa thời đại của di sản Lê Quý Đôn trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Khẳng định Hưng Yên luôn xác định gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống là nhiệm vụ quan trọng nhằm phát huy sức mạnh nội sinh cho phát triển, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Phạm Quang Ngọc nhấn mạnh tỉnh sẽ tiếp thu đầy đủ các kết quả nghiên cứu của hội thảo.

Đồng thời Hưng Yên tiếp tục phối hợp chặt chẽ triển khai các chương trình bảo tồn, quảng bá, giáo dục và phát huy giá trị di sản Lê Quý Đôn gắn với phát triển văn hóa, giáo dục, du lịch và đối ngoại văn hóa.

Sẽ tổ chức triển lãm về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn tại Trụ sở UNESCO ở Pháp

Đề dẫn hội thảo, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Lê Văn Lợi cho biết, sau nhiều thập kỷ nghiên cứu, Lê Quý Đôn vẫn là một hiện tượng đặc biệt của lịch sử học thuật Việt Nam.

Khối lượng trước tác đồ sộ cùng chiều sâu tư tưởng của ông không chỉ phản ánh tầm vóc của một nhà bác học bách khoa mà còn thể hiện một phương pháp tiếp cận tri thức mang tính hệ thống, vượt trước thời đại và có giá trị lâu dài đối với sự phát triển của khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam.

Hội thảo lần này không chỉ kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đây mà còn tiếp cận di sản của Lê Quý Đôn bằng góc nhìn liên ngành, hiện đại hơn.

Theo ông Lợi, Ban Tổ chức đã nhận được hơn 70 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan nghiên cứu, trường đại học, tổ chức khoa học và các bộ, ngành, địa phương.

Các tham luận tập trung vào 5 nhóm vấn đề lớn, gồm: Lê Quý Đôn với lịch sử, địa lý và chủ quyền quốc gia; Lê Quý Đôn với tư tưởng canh tân và phát triển đất nước; Lê Quý Đôn với văn hóa và văn minh Việt Nam; Lê Quý Đôn với chủ nghĩa yêu nước và tinh thần thời đại; Lê Quý Đôn với quê hương Hưng Yên và sự lan tỏa của di sản văn hóa.

Trong hai phiên chuyên đề “Lê Quý Đôn - Cuộc đời và sự nghiệp” và “Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại”, các nhà khoa học đã tập trung làm rõ nhiều giá trị nổi bật trong tư tưởng và trước tác của Lê Quý Đôn.

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là giá trị lịch sử, khoa học và pháp lý trong các trước tác của Lê Quý Đôn đối với việc khẳng định chủ quyền quốc gia.

Hội thảo tiếp tục khẳng định những ghi chép trong Phủ biên tạp lục là nguồn sử liệu đặc biệt quan trọng, phản ánh quá trình xác lập, quản lý và thực thi chủ quyền liên tục của Nhà nước Việt Nam đối với các vùng biển, đảo, trong đó có quần đảo Hoàng Sa.

Phát biểu kết luận và bế mạc hội thảo, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đánh giá, hội thảo đã thành công tốt đẹp, hoàn thành các mục tiêu đề ra, góp phần thiết thực vào chuỗi hoạt động kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn và cụ thể hóa Nghị quyết của UNESCO về việc cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của ông.

Các tham luận và ý kiến trao đổi đã tạo nên diễn đàn học thuật có giá trị, tiếp tục khẳng định tầm vóc tư tưởng, giá trị khoa học và sức sống bền vững của di sản Lê Quý Đôn.

Từ kết quả hội thảo, vị Bộ trưởng Bộ Ngoại giao khái quát 5 nội dung nổi bật:

Tiếp tục khẳng định giá trị khoa học toàn diện của di sản Lê Quý Đôn; làm sáng tỏ phương pháp nghiên cứu thực chứng, khảo chứng có nhiều điểm tương đồng với khoa học hiện đại; làm sâu sắc tư tưởng trị quốc, quản trị đất nước, tinh thần thực học, trọng dụng nhân tài và lấy dân làm gốc; khẳng định giá trị lịch sử, khoa học và pháp lý của các trước tác đối với nghiên cứu, bảo vệ chủ quyền quốc gia; đồng thời làm rõ sức sống của di sản Lê Quý Đôn đối với sự nghiệp phát triển giáo dục, xây dựng xã hội học tập và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn hiện nay.

Ông Lê Hoài Trung nhấn mạnh, việc UNESCO cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là cơ hội quan trọng để quảng bá sâu rộng các giá trị văn hóa, lịch sử và học thuật của Việt Nam ra thế giới.

Dự kiến, Bộ Ngoại giao và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam sẽ phối hợp với tỉnh Hưng Yên tổ chức triển lãm về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn tại Trụ sở UNESCO ở Paris (Pháp) vào tháng 10/2026; đồng thời đề nghị các bộ, ngành, địa phương chủ động xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ các hoạt động hưởng ứng.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao đề nghị các bộ, ngành, địa phương, các cơ sở nghiên cứu và đào tạo tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm: Tiếp tục sưu tầm, giám định, dịch thuật và công bố các trước tác; đẩy mạnh số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu mở; đưa giá trị di sản vào giáo dục; gắn bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa; tăng cường hợp tác quốc tế, quảng bá các công trình nghiên cứu, đưa di sản Lê Quý Đôn đến với cộng đồng học thuật thế giới.