Mã số vùng trồng được tháo gỡ, nông dân kỳ vọng thủ tục thông thoáng hơn

Là địa phương có diện tích sầu riêng lớn nhất cả nước, Đắk Lắk từng chịu nhiều áp lực khi việc cấp mã số vùng trồng bị chậm, trong khi nhu cầu xuất khẩu ngày càng tăng.

Ông Nguyễn Anh Trung - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cho rằng, những vướng mắc trong thời gian qua đã được Chính phủ và các bộ, ngành nhìn nhận đầy đủ. Việc ban hành nghị quyết mới sẽ giúp các chính sách được triển khai nhanh hơn, thay vì phải chờ sửa đổi các quy định ở cấp cao hơn.

Theo ông Trung, nghị quyết mới khó tạo ra thay đổi ngay cho vụ thu hoạch đang diễn ra vì địa phương còn cần thời gian tổ chức thực hiện. Song về lâu dài, đây là tín hiệu rất tích cực đối với ngành sầu riêng.

Đại diện Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đánh giá các quy định trước đây còn nhiều điểm chưa theo kịp thực tế sản xuất. Khi thủ tục được đơn giản hóa, người dân có thể chủ động đăng ký mã số vùng trồng trên cổng điện tử. Sau đó, cơ quan chuyên môn sẽ kiểm tra, thẩm định và đưa vào quản lý nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn.

Theo ông Trung, việc giảm thủ tục hành chính không đồng nghĩa với việc nới lỏng điều kiện.

"Mã số vùng trồng vẫn phải được đánh giá, thẩm định đầy đủ. Địa phương vẫn quản lý theo đúng quy định để bảo đảm chất lượng và truy xuất nguồn gốc", ông nói.

Ông cũng cho rằng, nghị quyết mới sẽ phát huy hiệu quả hơn khi người dân thay đổi cách sản xuất.

Những vùng nguyên liệu có diện tích đủ lớn sẽ thuận lợi trong áp dụng quy trình kỹ thuật thống nhất, kiểm soát chất lượng và quản lý sản lượng. Các hộ sản xuất nhỏ lẻ cần liên kết với nhau để hình thành vùng nguyên liệu đủ điều kiện phục vụ xuất khẩu.

Quan điểm này cũng phù hợp với định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản cuối năm 2026. Lãnh đạo Bộ cho biết, quy trình cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được rút gọn đáng kể. Tuy nhiên, người dân vẫn phải liên kết thành vùng sản xuất đủ lớn, áp dụng chung quy trình canh tác để đáp ứng yêu cầu về chất lượng, sản lượng và truy xuất nguồn gốc.

Cấp mã số vùng trồng chỉ là bước đầu, khâu hậu kiểm mới quyết định thành công

Nếu Đắk Lắk kỳ vọng nghị quyết mới sẽ tháo gỡ thủ tục thì tại Tây Ninh, cơ quan quản lý lại đặc biệt quan tâm đến câu chuyện sau khi mã số vùng trồng được cấp.

Bà Đinh Thị Phương Khanh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh cho biết, đến nay, hoạt động sản xuất và xuất khẩu sầu riêng trên địa bàn vẫn diễn ra bình thường, chưa chịu tác động đáng kể từ những thay đổi về chính sách.

Theo bà Khanh, vấn đề cốt lõi hiện nay không còn là cấp mã nhanh hay chậm. Điều quan trọng hơn là quản lý mã số vùng trồng sau khi được cấp.

Bà dẫn thực tế, trước đây từng xảy ra tình trạng một số vùng trồng có sản lượng thực tế thấp nhưng vẫn ký hợp đồng xuất khẩu vượt khả năng cung ứng.

Điều này làm phát sinh rủi ro về truy xuất nguồn gốc và ảnh hưởng đến uy tín nông sản Việt Nam.

Theo bà, việc kiểm soát sát sản lượng của từng vùng trồng là yêu cầu bắt buộc nếu muốn giữ ổn định thị trường xuất khẩu.

Bà Khanh ủng hộ chủ trương đơn giản hóa thủ tục hành chính để hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, bà cũng bày tỏ lo ngại khi nhiều nhiệm vụ được phân cấp về cấp xã.

Theo bà, lực lượng cán bộ cơ sở hiện còn mỏng. Nhiều người mới tiếp cận công việc, chưa có nhiều kinh nghiệm quản lý mã số vùng trồng và tiêu chuẩn xuất khẩu.

"Nếu khâu hậu kiểm không chặt, khi xảy ra vi phạm sẽ rất khó quy trách nhiệm", bà Khanh nhận định.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh cũng không đồng tình với 1 ý kiến đề xuất trước đó về việc quay lại mô hình "mỗi xã một mã số vùng trồng".

Theo bà, mô hình này từng bộc lộ nhiều hạn chế vì phạm vi quản lý quá rộng, dễ phát sinh tình trạng mượn mã hoặc xuất khẩu vượt sản lượng đăng ký.

Thay vào đó, việc chia nhỏ vùng trồng theo quy mô phù hợp sẽ giúp quản lý từng lô hàng chặt chẽ hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh câu chuyện quản lý, bà Khanh cho rằng ngành sầu riêng vẫn còn 1 nút thắt khác là liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân.

Người trồng luôn mong bán được giá cao nhất. Doanh nghiệp lại phải kiểm soát giá mua để giữ sức cạnh tranh khi xuất khẩu. Khi giá thị trường biến động, nhiều hợp đồng liên kết rất dễ bị phá vỡ.

“Nhà nước cần đóng vai trò "bà đỡ", tạo cơ chế hài hòa lợi ích giữa hai bên, đồng thời tăng cường giám sát việc thực hiện các hợp đồng liên kết”, bà Khanh đề nghị.