Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà trình bày nội dung cơ bản của dự thảo Luật. Ảnh: Q.H.

Sáng 21/9, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về 2 dự án luật trong lĩnh vực y tế gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Đề xuất cấm sản xuất, kinh doanh, sử dụng thuốc lá điện tử

Trình bày Tờ trình, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá bổ sung quy định cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác.

Dự thảo đồng thời cấm sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời, dung dịch để lắp ráp, sản xuất các sản phẩm này; cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá.

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo bổ sung, chuẩn hóa các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và thuốc lá khác, nhằm luật hóa các sản phẩm đã được đề cập tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.

Theo dự thảo, Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/5/2027, trong đó các quy định về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng cũng áp dụng từ thời điểm này.

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Thường trực Ủy ban thống nhất với phạm vi sửa đổi, bổ sung và tên gọi của dự án Luật. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các khái niệm để bảo đảm tính khoa học, rõ ràng về bản chất, thống nhất về cách hiểu và đủ khả năng điều chỉnh cả những sản phẩm có thể phát sinh trong tương lai.

Tại phiên thảo luận, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị quy định về các hành vi bị cấm phải rõ ràng, minh bạch và có khả năng thực thi, trong đó cần tính đến việc kiểm soát tài khoản vi phạm và phối hợp xử lý các giao dịch xuyên biên giới.

Đối với quy định cấm trưng bày thuốc lá, có ý kiến đề nghị phân định rõ giữa trưng bày, quảng cáo và cung cấp thông tin cần thiết cho giao dịch hợp pháp để tránh vướng mắc khi thực hiện.

Các ý kiến cũng đề nghị việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh phải đi đôi với bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với sản phẩm thuốc lá; đồng thời rà soát sự thống nhất với Luật Đầu tư và các luật liên quan.

Đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể

Cũng tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, sau 20 năm thi hành Luật năm 2006, Việt Nam đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người tính đến tháng 3/2026. Tuy nhiên, 91,4% số ca ghép sử dụng tạng từ người cho sống, trong khi tạng từ người chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%.

Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều, bổ sung nhiều nội dung nhằm khắc phục những khoảng trống của pháp luật hiện hành, trong đó có việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết tuần hoàn; ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối; chính sách đối với người hiến và cơ chế tài chính cho hồi sức, bảo quản, vận chuyển, xét nghiệm, sàng lọc và điều phối.

Dự thảo cũng mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô; bổ sung chương riêng về đăng ký hiến, quy định về ghép bộ phận cơ thể người có liên quan đến người nước ngoài và hoạt động thông tin, tư vấn, vận động hiến.

Một trong những điểm mới do Chính phủ đề xuất bổ sung các trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể người, gồm: Người dưới 18 tuổi được hiến mô, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết não, chết tuần hoàn nếu đã đăng ký hiến; trường hợp chưa đăng ký hiến thì phải có nguyện vọng trước khi chết thể hiện bằng lời nói hoặc bằng văn bản và được người đại diện theo pháp luật đồng ý;

Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho người là thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, sau khi được tư vấn và được người đại diện theo pháp luật của người đó và người hiến đồng ý, trừ hiến máu và các thành phần máu...

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế kiểm soát, phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể người; đồng thời đánh giá đầy đủ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, Quỹ bảo hiểm y tế và giải pháp tài chính để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ghép.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhận định đây là đạo luật có tính chuyên môn sâu nhưng liên quan trực tiếp đến quyền sống, quyền nhân thân, đạo đức, quan hệ gia đình và niềm tin xã hội. Do đó, việc sửa luật cần vừa khuyến khích hiến tặng vì mục đích nhân đạo, mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh, vừa bảo đảm cơ chế quản lý chặt chẽ để bảo vệ người hiến, người được ghép, phòng ngừa mua bán, thương mại hóa và trục lợi.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hoàn thiện hai dự án luật và hồ sơ liên quan, bảo đảm chất lượng, tiến độ trình Quốc hội.

Đối với dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), dự án được đề nghị hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.