Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cùng các Phó Chủ tịch Quốc hội tại Phiên họp (Ảnh: Media QH).

Dự phiên họp có Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cùng lãnh đạo các bộ, ngành và đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Ban Nội chính Trung ương.

Cắt giảm thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết 4 luật hiện hành còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi.

Với Luật Thương mại, một số quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện còn song song với Luật Đầu tư. Quy định về độc quyền nhà nước, hợp đồng và một số nội dung khác cũng cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự và Luật Đấu giá tài sản.

Luật Cạnh tranh cần bổ sung, hoàn thiện quy định về vai trò trung gian, giúp sức, hỗ trợ thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh, các hành vi mới phát sinh trên thị trường và quy trình xử phạt vi phạm hành chính.

Trong lĩnh vực ngoại thương, vướng mắc tập trung ở hoạt động tái nhập khẩu hàng hóa do chính doanh nghiệp sản xuất đã xuất khẩu, hoạt động ngoại thương với khu hải quan riêng, chứng nhận và tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng phát sinh vấn đề trong xử lý nội dung giao thoa với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước.

Dự thảo Luật gồm 6 điều, tập trung sửa đổi, bổ sung, lược bỏ và đơn giản hóa nhiều quy định. Đối với Luật Thương mại, dự thảo đề xuất bãi bỏ 4 thủ tục hành chính, 3 điều kiện kinh doanh và phân cấp, phân quyền 2 nội dung.

Luật Cạnh tranh được đề xuất sửa đổi 5 nhóm nội dung, bổ sung 6 nội dung, lược bỏ 2 nội dung và đơn giản hóa 2 thủ tục hành chính. Luật Quản lý ngoại thương có 6 nội dung sửa đổi, 1 nội dung bổ sung, bãi bỏ 2 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 9 thủ tục và phân cấp, phân quyền 5 nội dung. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có 1 nội dung sửa đổi, 1 nội dung lược bỏ và 4 nội dung phân cấp, phân quyền.

Chính phủ dự kiến trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua dự án Luật tại Kỳ họp thứ 2. Sau khi Luật được thông qua, Bộ Công Thương sẽ xây dựng kế hoạch triển khai, trình Chính phủ ban hành 4 nghị định quy định chi tiết và ban hành theo thẩm quyền 3 thông tư, trong đó có 1 thông tư quy định chi tiết.

Yêu cầu tránh khoảng trống pháp lý, nâng năng lực thực thi

Thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi tán thành sự cần thiết sửa đổi 4 luật nhằm thể chế hóa chủ trương hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát toàn diện dự thảo, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan. Những nội dung có phạm vi tác động rộng hoặc còn ý kiến khác nhau cần được đánh giá kỹ, đồng thời làm rõ nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành, nhất là các quy định phân cấp, phân quyền và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ việc sửa 4 luật sẽ cắt giảm, đơn giản hóa bao nhiêu thủ tục hành chính và có đáp ứng yêu cầu của cấp có thẩm quyền hay không.

Đối với Luật Thương mại, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành định hướng xác định độc quyền nhà nước phải có căn cứ trong luật quản lý ngành, lĩnh vực và công khai danh mục. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của Bộ Công Thương và các bộ quản lý ngành, lĩnh vực trong việc lập danh mục; nghiên cứu thẩm quyền của Quốc hội và nguyên tắc, tiêu chí xác định danh mục.

Cơ quan thẩm tra lưu ý độc quyền nhà nước trong một số ngành, lĩnh vực không được dẫn đến độc quyền doanh nghiệp, trừ trường hợp doanh nghiệp có sự đồng ý, chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Quy định về hạn mức khuyến mại, mức giảm giá tối đa cũng cần đánh giá đầy đủ tác động đối với nền tảng số, phiếu mua hàng, điểm thưởng và hoạt động khuyến mại xuyên biên giới.

Các quy định dự kiến bãi bỏ, sửa đổi cần được rà soát để không tạo khoảng trống pháp lý, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ, chế tài và giải quyết tranh chấp thương mại.

Với hoạt động hội chợ, triển lãm ở nước ngoài, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu phân cấp thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh gắn với nơi đặt trụ sở chính, chi nhánh hoặc địa điểm kinh doanh; đồng thời làm rõ cơ chế hậu kiểm khi lược bỏ tiền kiểm đối với hoạt động giám định thương mại.

Đối với Luật Cạnh tranh, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng một số nội dung cốt lõi được Chính phủ xác định còn "khoảng trống" thể chế nhưng chưa được giải quyết rõ trong dự thảo, trong khi một số nội hàm được đưa xuống văn bản dưới luật.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cơ sở pháp lý, thực tiễn và mục tiêu chính sách; thiết kế quy định phù hợp với bối cảnh kinh tế số; nghiên cứu cách xác định thị trường liên quan, thị phần, sức mạnh thị trường đáng kể và làm rõ nội hàm nhóm doanh nghiệp liên kết, nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường.

Quy định về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền cần hạn chế tối đa sự can thiệp vào quyền tự do kinh doanh, tập trung vào những hành vi gây ra hoặc có khả năng gây thiệt hại ở mức độ cao, đáng kể cho khách hàng. Đồng thời, cần làm rõ mối quan hệ giữa Luật Cạnh tranh và Luật Sở hữu trí tuệ đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, yêu cầu trọng tâm là làm rõ thẩm quyền giữa các cơ quan quản lý nhà nước về ngoại thương, hải quan và UBND cấp tỉnh. Cơ chế quản lý cần bảo đảm một đầu mối trao đổi quốc tế, một cơ sở dữ liệu và quy trình thu hồi, xác minh thống nhất, tránh khác biệt giữa các địa phương làm ảnh hưởng đến ưu đãi thuế quan và uy tín xuất xứ Việt Nam.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát quy định về tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập; làm rõ nguyên tắc áp dụng khi Luật Quản lý ngoại thương và luật chuyên ngành có quy định khác nhau; đồng thời bảo đảm sự thống nhất với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan thẩm tra tán thành việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và giao dịch điện tử. Đồng thời, cần tăng cường nguyên tắc minh bạch, làm rõ trách nhiệm của chủ thể kinh doanh khi sử dụng thuật toán, giao diện hoặc phương thức tương tác có khả năng làm sai lệch lựa chọn của người tiêu dùng.

Đối với hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung, cần định lượng các tiêu chí còn mang tính định tính như "số lượng lớn người tiêu dùng", "mua, sử dụng thường xuyên, liên tục", "tác động trực tiếp, lâu dài". Cùng với đó, phải làm rõ mối quan hệ giữa quy định đăng ký hợp đồng mẫu theo thời kỳ với các luật đã quy định trực tiếp về hợp đồng mẫu.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng lưu ý điều kiện bảo đảm thực thi, đặc biệt về năng lực và nhân sự cấp xã; phân định rõ thẩm quyền giữa trung ương và địa phương, bảo đảm cơ chế kiểm tra, giám sát đối với các vụ việc liên tỉnh, liên ngành hoặc có quy mô lớn.

Việc rà soát các quy định chuyển tiếp cũng được đặt ra nhằm tránh khoảng trống pháp lý khi Luật có hiệu lực, nhất là đối với thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh và các thủ tục hành chính có thay đổi về thẩm quyền, trình tự, thủ tục và thời hạn thực hiện.