Chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nâng cao hiệu quả quản lý về an toàn thực phẩm trên thị trường. Đây là một bước ngoặt về tư duy quản lý, đồng thời thực hiện đúng chủ trương chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” được Bộ Chính trị khẳng định tại Nghị quyết số 68 ngày 4/5/2025 nhằm đổi mới tư duy quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Nhà nước trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp ở khâu đầu vào nhưng siết chặt ở khâu lưu thông.

 Theo đại diện Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), sự chuyển dịch này sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian và chi phí hành chính. Sản phẩm được đưa ra thị trường nhanh hơn. Khả năng cạnh tranh của hàng hóa được nâng cao. Đồng thời, cơ chế này tối ưu hóa nguồn lực quản lý nhà nước để tập trung kiểm soát các mặt hàng có nguy cơ mất an toàn. Từ đó, các cơ quan chức năng sẽ ngăn chặn kịp thời các vi phạm để bảo vệ người dân.

Dự thảo Luật đã thiết kế một quy định riêng về công tác hậu kiểm tại Điều 57, trong đó xác định cụ thể đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm cũng như trách nhiệm của đoàn kiểm tra và tần suất kiểm tra trên thị trường.

Bên cạnh đó, để nâng cao hiệu lực và hiệu quả thực thi pháp luật, dự thảo Luật bổ sung đồng bộ nhiều cơ chế quản lý và giám sát:

Về xử lý vi phạm và thu hồi: Quy định việc thu hồi Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, gỡ bỏ hồ sơ tự công bố/công bố tiêu chuẩn sản phẩm (Điều 50); thu hồi Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (Điều 45) và thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn (Điều 56).

 Về giám sát kỹ thuật: Giao các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước chủ động lấy mẫu trên thị trường để phối hợp giám sát cùng cơ quan chức năng (Điều 21).

Về giám sát xã hội: Khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và Nhân dân cùng tham gia giám sát hoạt động của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm (Điều 5).

Trong quá trình hậu kiểm, cơ quan chức năng có thể áp dụng một hoặc kết hợp nhiều biện pháp như thanh tra, kiểm tra; lấy mẫu và thử nghiệm thực phẩm đang lưu thông nhằm phục vụ công tác giám sát thị trường và truy xuất nguồn gốc xuất xứ.

Về trình tự thực hiện, hoạt động thanh tra tuân thủ theo quy định của Luật Thanh tra; hoạt động kiểm tra an toàn thực phẩm thực hiện theo quy định của pháp luật về kiểm tra chuyên ngành (cụ thể tại Nghị định số 217/2025/NĐ-CP ngày 05/8/2025).

Theo đó, việc kiểm tra chuyên ngành được triển khai theo ba hình thức: Kiểm tra theo kế hoạch, chuyên đề; Kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, sự cố, sự kiện hoặc dấu hiệu bất thường theo quy định hiện hành; Kiểm tra theo chỉ đạo của thủ trưởng cơ quan kiểm tra nhà nước hoặc theo yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền.

Cởi trói cho doanh nghiệp thực phẩm: Chỉ thanh, kiểm tra tối đa một lần/năm, tránh chồng chéo

Đại diện đơn vị soạn thảo Luật cho biết, dự thảo được xây dựng nhằm tránh chồng chéo với các luật chuyên ngành khác và thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 68. Đồng thời, quy định mới cũng đồng bộ với lộ trình chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” để giảm gánh nặng cho người dân và doanh nghiệp.

Cụ thể, dự thảo quy định chỉ thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp tối đa một lần/năm, bảo đảm phù hợp với Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, tần suất kiểm tra có thể nhiều hơn một lần/năm trong các trường hợp đặc biệt sau:

Thứ nhất, doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc vi phạm về an toàn thực phẩm.

Thứ hai, phát hiện việc sử dụng sai mục đích, lạm dụng nguyên liệu, chất hỗ trợ chế biến, phụ gia hoặc hương liệu thực phẩm thành các chất có hại.

Thứ ba, dựa trên kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu thử nghiệm, thông tin sự cố an toàn thực phẩm, kết quả giám sát hoặc lịch sử tuân thủ của tổ chức, cá nhân qua các đợt kiểm tra trước đó.

Có ý kiến cho rằng đối với các trường hợp sản xuất hàng giả là thực phẩm, phụ gia thực phẩm và sử dụng chất cấm trong danh mục chất cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm… cần quy định thu hồi Giấy chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm.

Về nội dung này, đại diện Cục An toàn thực phẩm cho hay, đã được quy định trong Luật xử lý vi phạm hành chính và Nghị định hướng dẫn. Ngoài xử phạt hành chính sẽ áp dụng biện pháp, hình phạt bổ sung là tước Giấy chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm. Trường hợp có dấu hiệu vi phạm hình sự sẽ bị phạt tù theo quy định của Bộ luật hình sự.