Du lịch nông thôn còn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng

Năm 2026, ngành du lịch đặt mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế. Riêng trong 9 tháng đầu năm, Việt Nam đã đón khoảng hơn 17 triệu lượt khách quốc tế và phục vụ 126 triệu lượt khách nội địa.

Dư địa phát triển của ngành du lịch còn rất lớn. Theo định hướng tại Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị ban hành ngày 22/8/2026, ngành du lịch phấn đấu đóng góp trực tiếp 10 - 12% GDP vào năm 2030 và 14 - 15% GDP vào năm 2045.

Đáng chú ý, hiện nay hơn 80% số khu, điểm du lịch đã được công nhận nằm trên địa bàn nông thôn, mở ra cơ hội lớn để khai thác lợi thế cảnh quan, văn hóa bản địa và sinh kế nông nghiệp, thúc đẩy phát triển du lịch nông thôn.

Tìm hướng đi cho bài toán phát triển du lịch nông thôn, sáng 9/10, tại Hà Nội, Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp tổ chức Hội nghị quảng bá, kết nối và xúc tiến thương mại du lịch nông thôn Việt Nam, nhằm tăng cường liên kết giữa các địa phương, doanh nghiệp và chủ thể du lịch; thúc đẩy quảng bá, nâng cao chất lượng sản phẩm, khai thác tiềm năng du lịch nông nghiệp, nông thôn gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa, phát triển kinh tế xanh và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Phát biểu tại Hội nghị quảng bá, kết nối và xúc tiến thương mại du lịch nông nghiệp, ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia cho biết, đến tháng 9/2026, cả nước có hơn 21.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, với hơn 10.000 chủ thể tham gia. Cùng với đó, đã hình thành hơn 600 mô hình du lịch nông thôn, trong đó gần 400 điểm du lịch được công nhận.

Những kết quả này cho thấy nguồn lực phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn ngày càng phong phú, từ sản phẩm nông nghiệp, làng nghề truyền thống đến cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa và tri thức bản địa.

Tuy nhiên, việc kết nối giữa các nguồn lực hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Nhiều sản phẩm OCOP chủ yếu được tiêu thụ như hàng hóa thông thường, chưa trở thành một phần trong hành trình khám phá, trải nghiệm của du khách.

Trong khi đó, không ít điểm du lịch nông thôn còn thiếu những sản phẩm đặc trưng để khách tham quan sử dụng, mua sắm và mang về sau chuyến đi. Sự thiếu liên kết giữa sản xuất, dịch vụ du lịch và thị trường khiến giá trị gia tăng từ các sản phẩm địa phương chưa được khai thác hiệu quả.

Từ thực tế đó, ông Đình Anh cho rằng cần chuyển từ tư duy đơn thuần đưa sản phẩm vào điểm du lịch sang tổ chức chính không gian sản xuất thành nơi tham quan, trải nghiệm.

Cách tiếp cận này không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm OCOP mà còn mở rộng cơ hội để các chủ thể sản xuất tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị du lịch. Thay vì chỉ tạo nguồn thu từ bán hàng hóa, người dân và các cơ sở sản xuất có thể phát triển thêm dịch vụ trải nghiệm, giới thiệu nghề, ẩm thực và các hoạt động phục vụ khách tham quan để gia tăng mức chi tiêu của du khách, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo thêm nguồn thu cho cộng đồng địa phương.

Cùng với đó, các chủ thể cần hoàn thiện không gian tham quan, điều kiện vệ sinh, an toàn, quy trình phục vụ và kỹ năng giao tiếp, thuyết minh. Đặc biệt, mỗi sản phẩm cần có câu chuyện riêng, phản ánh nguồn gốc, phương thức sản xuất, giá trị văn hóa và những nét đặc trưng của địa phương, từ đó tạo dấu ấn và sự khác biệt trong trải nghiệm của du khách.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp lữ hành và các đơn vị kết nối thị trường cần tham gia ngay từ quá trình hình thành sản phẩm, phối hợp với hợp tác xã, cơ sở sản xuất và chính quyền địa phương để khảo sát nhu cầu, xây dựng chương trình trải nghiệm, xác định tiêu chuẩn phục vụ và tổ chức các tuyến du lịch phù hợp. Đây là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế tình trạng phát triển sản phẩm theo phong trào, thiếu tính liên kết hoặc khó duy trì hoạt động sau khi được hỗ trợ.

Hướng đi bền vững từ phát triển chuỗi giá trị, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số

Tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những điểm nghẽn trong phát triển du lịch nông thôn, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương theo hướng bền vững.

Đặc biệt, phiên tọa đàm: “Kiến tạo tương lai xanh - Thúc đẩy kết nối thương mại và liên kết địa phương phát triển du lịch nông thôn bền vững” có sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý trong lĩnh vực, đã gợi mở nhiều giải pháp, hướng phát triển du lịch nông thôn bền vững.

Chia sẻ tại Hội nghị, theo ông Đoàn Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, nhiều địa phương sở hữu những lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, hệ sinh thái nông nghiệp, làng nghề truyền thống và đời sống văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, việc khai thác các nguồn lực này để hình thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh vẫn còn hạn chế. Không ít sản phẩm chưa thể hiện rõ nét đặc trưng riêng, thiếu sự kết nối giữa các chủ thể và chưa tạo được chuỗi giá trị hoàn chỉnh.

Một trong những vấn đề cần quan tâm là cách thức tổ chức sản phẩm du lịch dựa trên những giá trị đặc thù của địa phương. Theo đó, phát triển du lịch nông nghiệp không thể chỉ dừng ở việc giới thiệu nông sản, đặc sản hay tổ chức các hoạt động tham quan đơn lẻ, mà cần kết nối các yếu tố văn hóa, nghề truyền thống, cảnh quan, đời sống sản xuất và các dịch vụ thành những chương trình trải nghiệm có tính thống nhất.

Để làm được điều này, cần hình thành hệ sinh thái du lịch có sự tham gia của chính quyền địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, chủ thể kinh doanh dịch vụ và cộng đồng dân cư. Mỗi chủ thể cần phát huy thế mạnh của mình, cùng tham gia xây dựng sản phẩm, tổ chức hoạt động, quảng bá và chia sẻ lợi ích. Việc liên kết không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo điều kiện để nhiều hộ dân, cơ sở sản xuất và làng nghề cùng tham gia vào hoạt động du lịch.

Đáng chú ý, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng các nền tảng công nghệ được xem là giải pháp cần thiết để nâng cao khả năng tiếp cận thị trường của du lịch nông nghiệp. Thông qua số hóa dữ liệu, giới thiệu sản phẩm trực tuyến, xây dựng nội dung truyền thông và tăng cường kết nối trên môi trường số, các hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ sở du lịch có thể chủ động tiếp cận khách hàng, mở rộng kênh tiếp thị và từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động.

Cũng tại Hội nghị, ông Hoàng Hoa Quân, đại diện Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), chỉ ra những hạn chế của du lịch nông thôn hiện nay như sản phẩm còn nhỏ lẻ, thiếu chiều sâu; liên kết giữa du lịch với nông nghiệp, OCOP, làng nghề và doanh nghiệp lữ hành chưa chặt chẽ. Năng lực quản trị, marketing số của người dân còn hạn chế, trong khi hiệu quả phát triển chưa được đánh giá đầy đủ qua doanh thu, thu nhập và giá trị kinh tế giữ lại tại địa phương.

Theo ông Quân, phát triển du lịch nông thôn cần gắn với điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa, giáo dục và hạ tầng của từng địa phương; đồng thời chú trọng các sản phẩm giáo dục trải nghiệm, giúp du khách tìm hiểu hoạt động sản xuất nông nghiệp, nghề truyền thống và văn hóa bản địa. Trọng tâm là chuyển từ hỗ trợ riêng lẻ sang nâng cao năng lực các chủ thể, tăng cường liên kết và tạo ra những sản phẩm có giá trị thực chất.

Phát biểu bế mạc Hội nghị, ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, nhấn mạnh phát triển du lịch nông thôn phải bảo đảm người dân và cộng đồng địa phương được hưởng lợi trực tiếp từ tăng trưởng. Hiệu quả không chỉ thể hiện ở lượng khách mà còn phải được đo bằng doanh thu, sinh kế và chất lượng cuộc sống của người dân.

Ông kỳ vọng các thỏa thuận hợp tác được ký kết tại Hội nghị sẽ sớm đi vào thực tiễn, tăng cường kết nối giữa các đơn vị sản xuất nông nghiệp, chủ thể OCOP, điểm đến và doanh nghiệp lữ hành. Đồng thời, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số cần được cụ thể hóa bằng những giải pháp thiết thực, giúp người dân nâng cao năng lực quảng bá, tiếp cận thị trường và phát triển du lịch bền vững.

Trong khuôn khổ chương trình, các đơn vị đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn, mở ra cơ hội tăng cường liên kết, khai thác tiềm năng địa phương và phát triển các sản phẩm du lịch theo hướng bền vững.