Duyên nợ với cây cói, lục bình và khát vọng làm giàu trên mảnh đất quê hương

Về xã Khánh Nhạc (tỉnh Ninh Bình) những ngày này, hỏi thăm đến xưởng sản xuất thủ công mỹ nghệ xuất khẩu của ông Phạm Đăng Khuyến (sinh năm 1963, trú tại xóm 1B), ai nấy cũng đều chỉ đường với một thái độ niềm nở, tự hào. Đón chúng tôi bằng nụ cười đôn hậu, ông Khuyến dẫn đi tham quan xưởng sản xuất rộng thênh thang lên tới 11.000 m2.

Bên trong nhà xưởng, không khí lao động diễn ra vô cùng khẩn trương, hăng say và tập trung cao độ. Từng đôi bàn tay khéo léo của người thợ đang miệt mài uốn nắn, đan lát những cọng lục bình, sợi cói khô thành những sản phẩm thủ công tinh xảo, đẹp mắt chuẩn bị xuất đi các thị trường quốc tế. Nhìn cơ ngơi bề thế và quy mô sản xuất lớn hiện tại, ít ai biết rằng người đàn ông này đã trải qua hành trình dài đầy gian nan để lập nghiệp.

Trò chuyện với phóng viên, ông Phạm Đăng Khuyến, “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới”, bộc bạch về cơ duyên đưa ông đến với nghề: "Tôi xuất thân từ một gia đình nông dân, nên rất đồng cảm và thấu hiểu sâu sắc những khó khăn, vất vả khi người nông dân không có việc làm lúc nông nhàn, không có thu nhập để lo cho bản thân và gia đình.

Chính từ trăn trở đó, tôi quyết định tự tìm tòi, học hỏi, đi thực tế nhiều nơi để tìm hiểu, chọn lựa một ngành nghề phù hợp nhằm đưa về áp dụng trực tiếp tại quê nhà".

Quay ngược thời gian về những năm đầu của thập niên 2000, nhận thấy địa phương sở hữu lợi thế lớn về nguồn nguyên liệu tự nhiên sẵn có như: Cây bèo tây (lục bình), cây cói và nhiều loại nguyên liệu khác phân bố rộng tại các vùng của huyện Yên Khánh, huyện Kim Sơn (cũ)..., ông Khuyến tư duy rằng nếu biết tận dụng nguồn tài nguyên này, kết hợp với đôi bàn tay khéo léo của người thợ Việt Nam thì chắc chắn sẽ tạo ra hướng đi đột phá.

Năm 2001, được sự quan tâm, tạo điều kiện của các cấp ủy Đảng, chính quyền xã Khánh Nhạc, sự đồng hành, ủng hộ thiết thực từ Hội Nông dân các cấp, ông Khuyến mạnh dạn thuê diện tích 11.000 m2. Đồng thời, ông huy động và tập trung nguồn vốn hơn 1,5 tỷ đồng để san lấp mặt bằng, xây dựng phòng giao dịch, từng bước mở rộng quy mô xưởng sản xuất hiện đại.

Lời giải cho bài toán kinh tế nông thôn, biến nghề phụ thành thu nhập chính

Lý giải về việc chọn phát triển hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu thay vì các ngành nghề khác, ông Khuyến cho biết người lao động Việt Nam vốn có phẩm chất cần cù, chịu khó, khéo léo và rất thông minh. Những mẫu mã sản phẩm mới khi được chuyển giao từ đối tác nước ngoài, chỉ cần qua vài ngày hướng dẫn, đào tạo ngắn hạn là bà con đã có thể bắt nhịp nhanh chóng và đan thành thạo theo đúng yêu cầu khắt khe của phía đối tác.

Nhiều người thường quan niệm làm hàng thủ công mỹ nghệ chỉ là nghề phụ, là công việc tranh thủ lúc nông nhàn để "lôi" ra đan lát kiếm thêm chút đỉnh. Thế nhưng, tại cơ sở của ông Khuyến, tư duy đó đã hoàn toàn thay đổi. Nghề đan lát truyền thống kết hợp xuất khẩu này đã thực sự trở thành nguồn thu nhập chính, ổn định và lâu dài đối với hàng ngàn gia đình tại Ninh Bình.

Qua tìm hiểu thực tế, hộ gia đình ông Phạm Đăng Khuyến hiện đang tạo công việc thường xuyên cho gần 140 lao động làm việc tập trung tại xưởng và khoảng 5.000 lao động làm việc theo mùa vụ tại nhà.

Trong đó, đặc biệt quan tâm đến các đối tượng yếu thế, hộ gia đình hội viên nông dân nghèo, có hoàn cảnh khó khăn với hơn 200 người. Mức thu nhập bình quân của người lao động hiện dao động từ 2.500.000 đến 4.500.000 đồng/người/tháng.

Khoản thu nhập này tuy không quá lớn nhưng có ý nghĩa thiết thực, giúp nhiều hộ gia đình vươn lên thoát nghèo bền vững, đóng góp tích cực vào chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới tại địa phương.

Không những thế, đối với những công nhân làm việc cố định lâu dài tại xưởng, ông Khuyến luôn thực hiện đầy đủ các chế độ phúc lợi theo đúng quy định của pháp luật như: Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, tạo tâm lý an tâm gắn bó lâu dài cho người lao động.

Vượt sóng gió bằng tư duy đổi mới và trách nhiệm với cộng đồng

Con đường phát triển nào cũng lắm chông gai. Nhớ lại giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2025, xưởng sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ xuất khẩu của gia đình ông Khuyến cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, bất lợi do thị trường tiêu thụ hàng hóa quốc tế có thời điểm chững lại, sức mua giảm sút.

Tuy nhiên, với bản lĩnh của một hội viên nông dân tiêu biểu trong phong trào xây dựng nông thôn mới và sản xuất kinh doanh giỏi, ông Khuyến chưa từng chùn bước. Ông luôn chủ động cùng tập thể công nhân, người lao động đoàn kết một lòng, nhanh chóng tiếp cận bộ khoa học công nghệ tiên tiến để tối ưu hóa quy trình, xây dựng kế hoạch sản xuất linh hoạt.

Nhờ đó, cơ sở của ông không những vượt qua sóng gió mà còn hoàn thành xuất sắc các chỉ tiêu kế hoạch hàng năm đề ra một cách an toàn và mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Bên cạnh hoạt động sản xuất kinh doanh, ông Khuyến luôn trăn trở về việc truyền nghề cho thế hệ sau. Hàng năm, xưởng sản xuất của gia đình ông chủ động phối hợp chặt chẽ với Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình, Sở Nội vụ cùng các trung tâm dạy nghề trên địa bàn để tổ chức các lớp đào tạo nghề miễn phí cho lao động nông thôn, đồng thời cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm sau khi học viên hoàn thành khóa học.

Nhìn lại kết quả kinh doanh năm 2025, những con số đạt được khiến nhiều người phải nể phục: xưởng sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ xuất khẩu của gia đình ông đạt tổng doanh thu lên tới 140 tỷ đồng, thực hiện nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nước 6,1 tỷ đồng, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận thu về đạt 1,8 tỷ đồng.

Xứng đáng danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới”

Là một gương mặt tiêu biểu mang danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới” năm 2026, ông Phạm Đăng Khuyến trong suốt những năm qua luôn đi đầu trong các phong trào thi đua yêu nước do Hội Nông dân các cấp phát động.

Ông tích cực đóng góp công sức, tiền của vào việc xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn, làm đường giao thông, các công trình phúc lợi xã hội, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn của xóm làng ngày càng khởi sắc, văn minh và hiện đại hơn.

Những cống hiến thầm lặng nhưng bền bỉ của ông đã được Đảng, Nhà nước và các cấp hội ghi nhận xứng đáng. Gần đây nhất, năm 2022, ông vinh dự đón nhận Bằng khen của Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vì đạt danh hiệu “Nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi cấp Trung ương giai đoạn 2017-2022”.

Đặc biệt, năm 2025, ông vinh dự được Thủ tướng Chính phủ trao tặng Bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua “Nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững”.