Ông Phạm Đạt (70 tuổi, ấp Phước Mỹ, xã Phước Long, tỉnh Cà Mau) cho biết, gia đình ông có 3 đời làm nghề đan đát truyền thống của địa phương. Ảnh: An An

Ông Phạm Đạt (70 tuổi, ấp Phước Mỹ, xã Phước Long, tỉnh Cà Mau) cho biết, gia đình ông có 3 đời làm nghề đan đát. Bản thân ông được cha mẹ truyền nghề từ nhỏ, khi ông lên 15 tuổi đã biết hết mọi kỹ thuật của nghề đan đát.

Theo ông Đạt, vào thời kỳ hưng thịnh, ở ấp Phước Mỹ gần như nhà nào cũng làm nghề đan đát gắn liền với việc trồng tre, trúc để làm nguyên liệu phục vụ cho nghề đan đát. Đi khắp nơi trong làng, đâu đâu cũng là hình ảnh người dân ngồi chẻ tre, trúc; hay vót nan, đan sản phẩm...

“Lúc trước sản phẩm ở làng nghề rất đa dạng như: mê bồ dí lúa, nia, cần xé, vỏ, thún đựng đồ, nôm, lờ bắt cá…đây đều là những dụng cụ gắn liền trong đời sống sinh hoạt, sản xuất hàng ngày của người dân nông thôn", ông Đạt nói và cho biết, hàng hóa làm ra được thương lái khắp xứ Nam kỳ lục tỉnh lúc bấy giờ đến thu mua đem đi tiêu thụ.

Trung bình 1 tháng, mỗi gia đình cung cấp ra thị trường hàng trăm sản phẩm các loại. Ông Đạt khẳng định rằng, chính cái nghề truyền thống này đã nuôi sống biết bao gia đình, giúp con em học hành đến nơi đến chốn.

Cũng mưu sinh bằng nghề đan đát, gia đình bà Lê Thị Thủy (70 tuổi) đã có mấy năm gắn bó với nghề. Theo bà Thủy, nghề đan đát giờ không còn hưng thịnh như xưa, sản phẩm làm ra giờ thiếu đa dạng do phụ thuộc vào nhu cầu thị trường.

"Hiện tại mặt hàng chủ lực của làng nghề là đan cần xé để bán cho thương lái các tỉnh miền Tây thu mua phục vụ nhu cầu đựng trái cây, thủy sản... Giá mỗi chiếc cần xé được thu mua dao động trên dưới 60.000 đồng/chiếc, tùy thời điểm, kích thước và chủng loại", bà Thuỷ cho biết.

Theo bà Thuỷ, cơ sở của bà có thuê nhân công phụ việc nên mỗi tháng, cơ sở cung cấp ra thị trường khoảng 1.000 sản phẩm cần xé. “Nhiều gia đình chỉ xem đan đát là nghề phụ, còn tôi xem nghề này là nghề chính nên làm quy mô hơn, lúc nào cơ sở cũng thuê hơn 10 nhân công làm việc. Tôi duy trì nghề đến giờ một phần là muốn giữ nghề truyền thống của cha ông, một phần là muốn giữ ký ức tuổi thơ, rồi truyền nghề lại cho thế hệ trẻ nếu chúng muốn học", bà Thủy tâm sự.

Theo ông Đạt, bà Thuỷ, các công đoạn ở làng nghề hiện nay chủ yếu được làm thủ công, từ chọn nguyên liệu, chẻ trúc, vót nan, đến đan thành phẩm. Nghề đan đát không khó chỉ cần chịu học, tỉ mỉ là có thể đan.

Nghề này cũng không kén nhân công, người già, người trẻ, nam hay nữ đều có thể tham gia. Người làm công có thể tham gia đan tại cơ sở sản xuất hoặc mang sản phẩm về nhà làm, trung bình mỗi ngày kiếm từ 130.000 đến 150.000 đồng/người, góp phần cải thiện kinh tế gia đình.

Ông Nguyễn Tấn Thức - Chủ tịch UBND xã Phước Long, tỉnh Cà Mau cho biết, trong 2 năm liên tiếp, giá trị doanh thu tại làng nghề đan đát ở ấp Phước Mỹ đạt 3,4 tỷ đồng/năm, thu nhập bình quân đạt 4,5 triệu đồng/người/tháng. Làng nghề đã góp phần giải quyết việc làm cho khoảng 500 lao động thường xuyên tại địa phương, nhất là phụ nữ, người cao tuổi và lao động nhàn rỗi.

Quá trình hoạt động của làng nghề đảm bảo các tiêu chí về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, hiện tại sản phẩm của làng nghề làm ra mẫu mã chưa được đa dạng, máy móc thiết bị chưa đáp ứng được yêu cầu, nguồn nhiên liệu cung cấp không đầy đủ…

Chủ tịch UBND xã Phước Long Nguyễn Tấn Thức cho biết, chính quyền địa phương đang kiểm tra, rà soát, xác định nhu cầu của người dân làng nghề xem thiếu gì, cần gì để có phương án hỗ trợ thiết thực trong thời gian tới.

Làng nghề đan đát ấp Phước Mỹ, xã Phước Long được UBND tỉnh Bạc Liêu (cũ) - nay là tỉnh Cà Mau công nhận làng nghề truyền thống vào ngày 3/9/2009. Khi đó toàn ấp có khoảng 500 hộ dân, với hàng ngàn nhân khẩu gắn bó với nghề. Năm 2024, địa phương hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà trưng bày tại làng nghề với diện tích khoảng 70m2, giới thiệu nhiều sản phẩm đan đát.

Đây không chỉ là không gian trưng bày sản phẩm, mà còn là địa điểm để du khách tham quan, trải nghiệm, tìm hiểu về nghề thủ công truyền thống gắn bó với đời sống người dân Nam bộ nói chung, Cà Mau nói riêng.