Bắc Ninh từ tỉnh lên thành phố: Từ vùng đất cổ “thuần nông, trồng dâu nuôi tằm” thành đô thị hiện đại, thu ngân sách cao
Từ những dấu tích đô thị cổ, nơi giao thương và giao thoa văn hóa từ những thế kỷ đầu Công nguyên, vùng đất Kinh Bắc đã bồi đắp nên một không gian văn hiến đặc sắc. Từ ngày 20/9, Bắc Ninh từ tỉnh lên thành phố trực thuộc Trung ương, trên nền mạch nguồn ấy, Bắc Ninh bước vào không gian phát triển mới với dáng vóc đô thị xanh, thông minh, hiện đại, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 của Việt Nam.
Từ ngày 20/9, Bắc Ninh chính thức bước vào không gian phát triển mới, mang dáng vóc đô thị xanh, thông minh, hiện đại với vị thế thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 của Việt Nam. Ảnh: Khương Lực
Bắc Ninh - Kinh Bắc là vùng đất của những lớp trầm tích nối dài qua hàng nghìn năm. Những dòng sông mở đường giao thương, những ngôi chùa lưu dấu Phật giáo, những làng nghề nối đời, những làng khoa bảng và câu Quan họ trao lời giao duyên đã tạo nên bản sắc riêng.
Nhưng Kinh Bắc không chỉ được nhớ bởi những di sản nằm lại trong ký ức. Từ rất sớm, vùng đất này đã là nơi con người, hàng hóa và các dòng văn hóa gặp gỡ, giao thoa.
Hôm nay, tinh thần hội tụ ấy đang được tiếp nối trong một không gian hoàn toàn mới: công nghiệp, công nghệ, đô thị và những hạ tầng kết nối quy mô lớn.
Không gian đô thị cổ kính giữa miền quê Kinh Bắc
Gần 2.000 năm trước, Luy Lâu từng là nơi những dòng người, hàng hóa và văn hóa từ nhiều miền hội tụ. Từ trị sở quận Giao Chỉ, nơi đây dần trở thành một trung tâm giao thương, văn hóa, tư tưởng và tôn giáo lớn của vùng Bắc Bộ cổ đại.
Giữa miền quê Kinh Bắc hôm nay, dấu tích thành cổ Luy Lâu vẫn nằm dưới những tán cây và thửa ruộng, lưu giữ câu chuyện về một đô thị từng sầm uất.
Các cuộc khai quật khảo cổ đã phát hiện thành lũy, hào nước, nền móng kiến trúc, lò nung, gạch ngói, công trình tôn giáo và nhiều hiện vật có niên đại từ thời Hán đến các triều đại sau.
Những dấu tích ấy cho thấy Luy Lâu không chỉ là trung tâm hành chính mà còn là nơi sản xuất, buôn bán và giao lưu văn hóa sôi động.
Năm 2025, tại khu tường thành phía Tây, các nhà khảo cổ tiếp tục phát hiện hệ thống móng kiến trúc bằng gạch, có đoạn còn tới tám lớp, cho thấy kỹ thuật xây dựng đáng chú ý của người xưa.
Từ Luy Lâu, mạch văn hóa Kinh Bắc tiếp tục lan tỏa qua chùa Dâu, Phật Tích, Vĩnh Nghiêm, Bổ Đà, Tây Yên Tử; qua tranh Đông Hồ, các làng nghề, làng khoa bảng và những câu Quan họ bên sông Cầu.
Bắc Ninh hiện có 8 di sản văn hóa được UNESCO ghi danh, 1.455 di tích được xếp hạng, cùng nhiều di tích quốc gia đặc biệt và Bảo vật quốc gia. Những giá trị ấy tạo nên chiều sâu văn hóa đặc biệt của vùng đất Kinh Bắc.
Nhưng lịch sử Kinh Bắc không dừng lại trong những di tích. Một cuộc chuyển mình mạnh mẽ đang diễn ra ngay trên vùng đất từng thuần nông ấy.
Bắc Ninh - Kinh Bắc trong dáng vóc đô thị hiện đại
Nếu Luy Lâu xưa là nơi hội tụ của người, hàng hóa và văn hóa, thì Bắc Ninh hôm nay đang mở những mạch kết nối mới bằng công nghiệp, công nghệ, hạ tầng và đô thị.
Từ ngày 20/9, thành phố Bắc Ninh bước vào không gian phát triển mới với diện tích 4.713,75 km², dân số khoảng 4 triệu người, 99 đơn vị hành chính cấp xã.
Đây là bước chuyển quan trọng trên hành trình đô thị hóa và hình thành một cực tăng trưởng mới của miền Bắc.
Chỉ trong vài thập niên, những vùng đất từng gắn với cánh đồng, làng quê, mái đình đã xuất hiện các khu công nghiệp, nhà máy công nghệ cao, khu đô thị và những tuyến giao thông hiện đại.
Toàn thành phố hiện có khoảng 39 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 11.700ha và 101 cụm công nghiệp rộng hơn 4.100ha. Yên Phong, Tiên Sơn, Quế Võ, Đại Đồng - Hoàn Sơn... trở thành những cực sản xuất lớn, thu hút dòng vốn, doanh nghiệp và hàng vạn lao động.
Sự hiện diện của Samsung, Canon, Foxconn, Goertek, Luxshare-ICT, Amkor... đã đưa Bắc Ninh trở thành một trong những cứ điểm, trung tâm sản xuất điện tử, công nghệ cao và thu hút FDI lớn của cả nước. Những sản phẩm “Made in Bắc Ninh” từ các nhà máy nơi đây đã vươn ra thị trường toàn cầu.
Công nghiệp hóa kéo theo sự thay đổi mạnh mẽ của không gian sống. Đường sá mở rộng, khu đô thị mới hình thành, thương mại, dịch vụ, logistics phát triển. Những làng quê nằm cạnh khu công nghiệp; người dân chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang làm công nghiệp, kinh doanh dịch vụ, nhà ở cho thuê.
Từ không gian thuần nông, Kinh Bắc đang hình thành cấu trúc kinh tế - đô thị đa trung tâm, nơi công nghiệp, dịch vụ và các khu dân cư đan xen.
Nhưng giữa tốc độ đô thị hóa, những giá trị làm nên hồn cốt Kinh Bắc vẫn hiện diện. Mái đình, ngôi chùa, làng nghề, không gian mặt nước và câu Quan họ tiếp tục song hành với những nhà máy, đại lộ và khu đô thị mới.
Đó là quá trình phát triển không tách rời cội nguồn, mà tìm cách đưa những giá trị của quá khứ vào một không gian hiện đại.
Theo định hướng quy hoạch đến năm 2050, tầm nhìn 2075, Bắc Ninh phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm với 3 vùng, 4 hành lang và 6 cụm trung tâm động lực.
Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, các tuyến vành đai, cao tốc, đường sắt, Khu thương mại tự do và Khu kinh tế chuyên biệt phía Bắc tại Kép - Lạng Giang được kỳ vọng mở thêm không gian tăng trưởng, đưa Bắc Ninh trở thành đầu mối kết nối sản xuất, logistics và thương mại quốc tế.
Trong tương lai, thành phố Bắc Ninh định hướng lấy điện tử, bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm những động lực mới; đồng thời xây dựng đô thị xanh, thông minh, hiện đại nhưng giàu bản sắc Kinh Bắc.
Mục tiêu không chỉ là có thêm nhà máy, đường sá hay khu đô thị, mà là hình thành một không gian phát triển kết nối công nghiệp với đô thị, công nghệ với con người, tăng trưởng với chất lượng sống.
Từ Luy Lâu cổ kính đến những khu công nghiệp sáng đèn, từ câu Quan họ bên sông Cầu đến những tuyến cao tốc, sân bay đang mở rộng không gian phát triển, Kinh Bắc đang bước sang một chương mới.
Một đô thị chuyển động nhanh nhưng không rời cội nguồn; một Bắc Ninh hiện đại nhưng vẫn mang trong mình ký ức của vùng đất nghìn năm văn hiến.