Huy động hơn 3,7 triệu tỉ đồng cho xây dựng nông thôn mới, làng quê Việt Nam "thay da đổi thịt"
Đến hết tháng 5/2025, cả nước đã huy động khoảng 3,7 triệu tỉ đồng cho Chương trình xây dựng nông thôn mới. Thực tiễn triển khai cho thấy những đóng góp vô cùng to lớn của chương trình này đối với quá trình hiện đại hóa xã hội nông thôn, nâng cao thu nhập và đời sống người dân.
Diện mạo nông thôn mới tại xã Đan Hải, tỉnh Hà Tĩnh (địa phận huyện Nghi Xuân cũ) hiện nay đã thay đổi rõ rệt nhờ phong trào xây dựng nông thôn mới nâng cao và khu dân cư kiểu mẫu. Ảnh: Dân Việt
Tại buổi Tọa đàm khoa học “Công bố Báo cáo quốc gia Nông thôn Việt Nam 2026: Chuyển đổi, thích ứng, phát triển bền vững” diễn ra mới đây, TS Phạm Tất Thắng - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương nhận định, thực tiễn triển khai cho thấy những đóng góp của chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) vào quá trình hiện đại hóa xã hội nông thôn thông qua mở rộng hạ tầng, đổi mới tổ chức kinh tế, phát triển dịch vụ và củng cố đời sống cộng đồng.
Nông thôn mới làm “thay da đổi thịt” nhiều vùng quê
Cùng báo cáo về vấn đề này, GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh - Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội dẫn Báo cáo tóm tắt Tổng kết 2 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025; định hướng Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, giai đoạn 2026 – 2035. Báo cáo đã chỉ ra nhiều thay đổi trong nông thôn thời gian qua.
Về kết quả ở cấp xã, tỉ lệ xã đạt chuẩn NTM 79,3%/chỉ tiêu 80%, tăng 10,6% so với cuối năm 2021; Tỉ lệ xã đạt NTM nâng cao là 42,4%/ chỉ tiêu 40%, tăng hơn 5 lần so với cuối năm 2021; Tỉ lệ xã đạt NTM kiểu mẫu là 12,3%/ chỉ tiêu 10%, tăng hơn 17 lần so với cuối năm 2021.
Tỉ lệ đơn vị cấp huyện được công nhận hoàn thành nhiệm vụ/đạt chuẩn NTM là 51%/chỉ tiêu 50% (tăng 53% so với cuối năm 2021); Tỉ lệ huyện NTM nâng cao là 20%/chỉ tiêu 20% (tại thời điểm cuối năm 2021 chưa có huyện NTM nâng cao).
Ở cấp tỉnh đã có 12 tỉnh được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM/ chỉ tiêu 15 tỉnh, tăng 8 tỉnh so với cuối năm 2021.
Việc triển khai trên phạm vi rộng được hỗ trợ bằng cơ chế huy động nhiều nguồn lực. Cụ thể, tổng nguồn lực huy động đến hết tháng 5/2025 khoảng 3,7 triệu tỉ đồng (Trong đó, vốn ngân sách nhà nước chiếm 8,8%; vốn lồng ghép các chương trình khác chiếm 7,4%; vốn tín dụng 60,8%; huy động doanh nghiệp và người dân chiếm 23,1%). Tổng vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2021-2025 là 41.264 tỉ đồng (chiếm 1,1%), phân bổ 847 tỉ đồng cho các Bộ, ngành và 40.417 tỉ đồng cho 47 tỉnh. Tỉ lệ giải ngân giai đoạn 2021 - 2024 đạt khoảng 80,6%.
Hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn giai đoạn 2021-2025 tiếp tục được đầu tư đồng bộ. Đến nay, 87,3% số xã đạt Tiêu chí 2 về Giao thông; 98,1% số xã đạt Tiêu chí 3 về Thủy lợi và phòng, chống thiên tai; 96,5% số xã đạt Tiêu chí 4 về Điện... Trên 4.966 công trình tại các huyện nghèo và xã đặc biệt khó khăn được xây dựng, duy tu. Đảm bảo nhà ở bền vững cho gần 90.000 hộ nghèo, hộ cận nghèo.
Trên nền tảng hạ tầng được cải thiện, đổi mới tổ chức sản xuất mở rộng nội dung chuyển đổi sang các quan hệ kinh tế. Chương trình OCOP được triển khai mạnh mẽ, cùng với chương trình du lịch nông thôn gắn với bản sắc văn hóa góp phần phát triển kinh tế nông thôn, với 16.543 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên và 8.924 chủ thể OCOP.
Hệ thống hợp tác xã, tổ hợp tác tiếp tục được củng cố và phát triển với khoảng 22.162 hợp tác xã nông nghiệp đang hoạt động. Triển khai được 10.587 dự án hỗ trợ sinh kế với trên 205.585 hộ dân tham gia; 134.000 lao động được kết nối việc làm sinh kế.
Cơ hội kinh tế chỉ được khai thác bền vững khi đi cùng phát triển năng lực con người. Về phương diện này, Báo cáo nêu: "Chất lượng giáo dục, y tế và chăm sóc sức khỏe cho người dân nông thôn được nâng cao. Đã có 87,5% số xã đạt Tiêu chí 5 về Trường học (tăng 7,3% so với cuối năm 2021); 95,6% số xã đạt Tiêu chí 14 về Giáo dục và Đào tạo (tăng 1,3%). Tỉ lệ suy dinh dưỡng thấp còi của trẻ em dưới 16 tuổi giảm còn 25,42%".
Cả nước cũng đã có 85,7% số xã đạt Tiêu chí 6 về Cơ sở vật chất văn hóa (tăng 4,8% so với cuối năm 2021); 95,2% số xã đạt Tiêu chí 16 về Văn hóa.
Thúc đẩy hiện đại hóa xã hội nông thôn Việt Nam
Cùng báo cáo về vấn đề này, TS Phạm Tất Thắng nhận định, kết quả trong bảng cho thấy hiện đại hóa xã hội nông thôn giai đoạn 2016 - 2025 diễn ra trên nhiều phương diện: Mở rộng kết nối hạ tầng, phát triển các thiết chế cung ứng dịch vụ, cải thiện môi trường sống và chuyển dịch cơ cấu lao động.
Điểm đáng chú ý là các phương diện này có mức độ phát triển khác nhau. Điện, giao thông, trường mầm non và trạm y tế đã có độ bao phủ cao; thiết chế văn hóa và dịch vụ môi trường tiếp tục mở rộng; cơ cấu lao động chuyển dịch theo hướng tăng vai trò của các ngành phi nông nghiệp. Những thay đổi ấy cho phép nhận diện cả thành quả và những nhiệm vụ tiếp theo của hiện đại hóa xã hội nông thôn.
“Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là một chương trình quan trọng góp phần thúc đẩy hiện đại hóa xã hội nông thôn Việt Nam. Đóng góp này được thể hiện trong mối liên hệ giữa phát triển hạ tầng, chuyển đổi kinh tế và cải thiện đời sống xã hội. Hạ tầng tạo điều kiện kết nối và tiếp cận dịch vụ; tổ chức sản xuất và đa dạng hóa sinh kế mở rộng cơ hội kinh tế; giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh hỗ trợ phát triển năng lực con người. Sự phối hợp giữa các phương diện ấy tạo cơ sở nâng cao chất lượng sống, năng lực hợp tác và khả năng tham gia của cư dân vào quá trình phát triển địa phương” - TS Phạm Tất Thắng nhận định.
Qua các giai đoạn triển khai, chương trình từng bước cụ thể hóa những mục tiêu và nội dung thúc đẩy quá trình chuyển đổi này. Những điều chỉnh từ năm 2026 tiếp tục mở rộng sự phối hợp giữa xây dựng nông thôn mới với giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, văn hóa, giáo dục và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Sự phát triển của khuôn khổ chính sách cho thấy yêu cầu ngày càng cụ thể về việc kết hợp đầu tư cơ sở vật chất với phát triển con người, bảo đảm công bằng và duy trì bản sắc cộng đồng.
Những chuyển biến ấy có phần đóng góp quan trọng của chương trình thông qua huy động nguồn lực, phối hợp các lĩnh vực và tổ chức thực hiện tại địa phương. Đồng thời, những chuyển biến ấy diễn ra trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển dịch lao động và tác động của nhiều chính sách khác.
“Nhìn một cách tổng thể, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới góp phần quan trọng vào hiện đại hóa xã hội nông thôn thông qua việc kết nối đầu tư hạ tầng, phát triển sinh kế, nâng cao năng lực của người dân. Những cải thiện về công trình thiết yếu, điều kiện sinh hoạt và ứng dụng công nghệ tạo nền tảng cho sự chuyển đổi trong sản xuất và đời sống.
Ý nghĩa xã hội của những thay đổi ấy thể hiện ở chất lượng sống được nâng cao, cơ hội việc làm được mở rộng và năng lực hợp tác được củng cố, giúp người dân tham gia chủ động, hiệu quả hơn vào đời sống cộng đồng”- GS.TS Nguyễn Tuấn Anh - Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh thêm.