Tiếng đàn giữa miền di sản Ninh Bình

Giữa vùng lõi Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới Tràng An, đền Thái Vi (xã Ninh Hải, nay thuộc phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) tọa lạc thâm trầm dưới những dãy núi đá vôi ngút ngàn.

Giữa không gian tĩnh lặng ấy, hình ảnh một cụ ông râu trắng như cước trong bộ áo chầu, khăn xếp chỉn chu, say sưa gảy từng phím đàn bầu hay cất lên tiếng sáo mèo da diết đã trở nên quen thuộc với bao du khách khi tới đây.

Đó là cụ Chu Văn Thim (88 tuổi), người đã có hơn 30 năm gắn bó với vai trò thủ từ tại ngôi đền thờ các vị vua và danh tướng nhà Trần, những người từng lập nên Căn cứ quân sự Vũ Lâm lừng lẫy trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông.

Đến với đền Thái Vi ở Ninh Bình, du khách không chỉ được thưởng ngoạn cảnh sắc sơn thủy hữu tình, chiêm bái không gian tâm linh cổ kính mà còn được đắm mình trong những câu chuyện lịch sử hào hùng qua lời kể mộc mạc và tiếng đàn sâu lắng của cụ Chu Văn Thim.

Chơi nhạc cụ dân tộc với cụ Thim không chỉ là sở thích, mà đã trở thành một "ngôn ngữ đặc biệt" để kể chuyện văn hóa Cố đô Hoa Lư nói riêng và tâm hồn Việt Nam nói chung đến với bạn bè quốc tế.

Lão nông tự học nhạc, làm "đại sứ văn hóa" nói tiếng Pháp

Chia sẻ tới PV Dân Việt, cụ Chu Văn Thim nói: "Tôi không được học qua trường lớp âm nhạc nào cả. Xưa kia đi hội làng, thấy các cụ đi trước chơi nhạc hay quá nên cứ chăm chú nghe rồi mày mò học theo.

Sau này, tôi chơi được kèn tàu cho đoàn tuồng địa phương rồi từ đó say mê, chơi được nhiều nhạc cụ dân tộc khác tại các lễ hội truyền thống ở địa phương”.

Không dừng lại ở việc chơi nhạc, cụ Thim còn tự mày mò đẽo gọt, chế tác ra những chiếc đàn bầu, sáo trúc… cho riêng mình. Nhờ sự mần mò ấy, tiếng đàn của người thủ từ đền Thái Vi đã tạo nên một "thương hiệu" rất riêng, thu hút đông du khách gần xa.

Không chỉ gây ấn tượng bởi tiếng đàn, tiếng sao, cụ Thim còn khiến du khách trong và ngoài nước trầm trồ, bất ngờ bởi sự gần gũi, ấm áp và khả năng giao tiếp cơ bản bằng cả tiếng Anh lẫn tiếng Pháp.

Cụ Thim nhớ lại: "Có những đoàn khách quốc tế dù đã đi tham quan nhiều điểm du lịch nổi tiếng ở Ninh Bình, xong xuôi, chuẩn bị về nước nhưng vẫn cố quay lại đền Thái Vi chỉ để nghe tôi gảy đàn”.

Một du khách quốc tế chia sẻ khi ghé thăm Tam Cốc: "Tôi rất ấn tượng khi được lắng nghe cụ Thim, cụ ông râu bạc phơ chơi đàn bầu tại đền Thái Vi. Tiếng đàn rất hay và độc đáo. Tôi đã nhanh tay quay lại video bằng điện thoại để lưu giữ khoảnh khắc đáng nhớ này trong chuyến du lịch Ninh Bình”.

Trọn đời nâng niu tiếng đàn dân tộc

Cụ Thim kể từng làm hướng dẫn viên "nghiệp dư", tay cầm loa đứng dọc dòng sông Ngô Đồng thơ mộng để giới thiệu cho từng đoàn thuyền du khách về lịch sử đền Thái Vi và chùa Bích Động.

“Dù thời gian có trôi đi, tình yêu di sản trong tôi vẫn vẹn nguyên như ngày đầu. Nhạc cụ dân tộc tuy nghe qua thấy đơn sơ nhưng lại khó chơi hơn nhạc hiện đại rất nhiều, từ giai điệu cho đến âm điệu đặc trưng của từng loại nhạc cụ” - cụ Thim trầm ngâm.

Nhiều du khách khi tới Ninh Bình cũng nhận ra gương mặt cụ Thim thật quen thuộc. Với thần thái đạo mạo, chùm râu trắng, cụ cũng từng được các đạo diễn mời tham gia đóng vai thầy lang, thầy đồ hay người trông chùa giàu lòng nhân ái trong các bộ phim truyền hình như: Đinh Tiên Hoàng Đế và Con thuyền số phận.

Tuy nhiên, với cụ Chu Văn Thim, niềm hạnh phúc lớn nhất ở chặng cuối cuộc đời không phải là những ánh hào quang ấy, mà là được nhìn thấy thế hệ trẻ háo hức khi tiếp xúc với âm nhạc truyền thống.

Cụ gửi gắm tâm nguyện được truyền dạy tình yêu ấy cho con cháu, để tiếng đàn bầu, tiếng sáo Việt không bao giờ mai một.

Bằng tình yêu đắm đuối và sự tận tụy thầm lặng, người thủ từ gần 90 tuổi đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng hàng vạn du khách từng đặt chân tới vùng đất Cố đô.

Ghi nhận những cống hiến bền bỉ đó, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam đã trao tặng Bằng khen cho cụ Chu Văn Thim vì những đóng góp lâu dài trong việc bảo tồn di sản đền Thái Vi cũng như công tác thực hành, truyền dạy âm nhạc dân gian cho cộng đồng.