Trăn trở từ làng nghề và khát vọng "làm sạch" khói lò

Về các xã miền Tây hay ghé qua các vùng dừa Bến Tre, hình ảnh những cột khói từ các lò than thủ công lâu nay vẫn là nỗi trăn trở của cả người dân lẫn chính quyền địa phương.

Số liệu khảo sát từng ghi nhận nồng độ khí CO tại nhiều cơ sở sản xuất than truyền thống vượt ngưỡng cho phép gấp nhiều lần, gây áp lực lớn cho môi trường dân cư.

Giữa lúc nhiều cơ sở đứng trước nguy cơ phải dừng hoạt động vì chưa tìm ra giải pháp xử lý khí thải đạt chuẩn, một kỹ sư nhiều kinh nghiệm đầy tâm huyết đã chọn lối đi riêng. Đó là ông Dương Minh Châu - Giám đốc Công ty Cổ phần Dương Gia Bến Tre.

“Làm sao để vừa giữ được sinh kế truyền thống từ gáo dừa, vừa trả lại bầu không khí trong lành cho bà con là câu hỏi khiến tôi trăn trở suốt nhiều năm” - ông Châu chia sẻ. Quyết định không đi theo lối mòn, ông đã trực tiếp nghiên cứu, thử nghiệm và chế tạo thành công hệ thống lò nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn mang thương hiệu DMCBiochar.

Công nghệ "3 trong 1": Thu than, thu dịch và tuần hoàn năng lượng

Ông Châu cho biết: “Điểm cốt lõi làm nên sự khác biệt của công nghệ DMCBiochar chính là quy trình nhiệt phân gián tiếp trong môi trường yếm khí. Thay vì để sinh khối bốc cháy tự do và xả khói mù mịt như lò truyền thống, hệ thống của đơn vị vận hành khép kín thông minh”.

Nhiệt phân gián tiếp, nhiệt lượng được truyền qua buồng nhiều lớp và cụm ống truyền nhiệt, giúp gáo dừa chuyển hóa thành than sinh học mà không tiếp xúc trực tiếp với oxy.

Tuần hoàn khí và thu hồi dịch, dòng hơi và khí sinh ra từ quá trình nhiệt phân được dẫn qua tháp ngưng tụ để thu gom giấm gỗ, dạng axit hữu ích, phần khí không ngưng tụ tiếp tục được dẫn ngược về buồng đốt ở chân lò để tự cấp nhiệt, tiết kiệm tối đa nhiên liệu khởi động.

Xử lý khí thải chuyên biệt, khí thải còn lại được đưa qua tháp xử lý độc lập trước khi thoát ra ngoài, đảm bảo các chỉ số về CO, NOx, SO₂ và bụi nằm trong giới hạn kiểm soát.

Nhờ cơ chế này, mỗi mẻ đốt 6 tấn gáo dừa qua cặp lò 2x10m³ sẽ thu về khoảng 1.818 tấn than thương phẩm đạt chất lượng cao, đồng thời thu hồi thêm bụi than và giấm gỗ.

Không dừng lại ở việc bảo vệ môi trường, sản phẩm than gáo dừa DMCBiochar đã chinh phục thành công các thị trường khó tính. Kết quả kiểm nghiệm thực tế cho thấy, than gáo dừa của ông Châu có hàm lượng carbon cố định cao, độ ẩm thấp và nhiệt trị (HHV) vượt trội từ 7.075-7.643 kcal/kg, cao hơn đáng kể so với than truyền thống.

“Nhờ chất lượng ổn định, doanh nghiệp đã xuất khẩu thành công các lô hàng sang thị trường Trung Quốc với các chứng nhận xuất xứ (C/O Form E) rõ ràng. Hoạt động sản xuất quy mô lớn với 20 cặp lò vận hành tối đa có thể xử lý tới 2.400 tấn gáo dừa mỗi tháng, tạo ra nguồn nông sản giá trị cao và giải quyết việc làm ổn định cho lao động địa phương” - ông Châu chia sẻ.

Đồng thời, giải pháp công nghệ này đã được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ với đơn sáng chế số 1-2026-01914 và kiểu dáng công nghiệp được công bố chính thức, khẳng định hàm lượng khoa học công nghệ nội địa rất đáng tự hào.

Lan tỏa mô hình "500 lò" và khát vọng nông nghiệp xanh

Hướng tới tương lai phát triển bền vững, đơn vị đang phối hợp với các địa phương đề xuất triển khai chương trình hỗ trợ chuyển đổi lò thủ công, hướng tới mô hình "500 lò" nhằm hỗ trợ sinh kế cho các hộ nghèo và cận nghèo.

Theo ông Châu, không chỉ dừng lại ở gáo dừa, công nghệ này còn đang được nghiên cứu mở rộng sang các loại phụ phẩm nông nghiệp phong phú khác như vỏ sầu riêng, trấu, vỏ cây, góp phần hiện thực hóa chiến lược kinh tế tuần hoàn của ngành nông nghiệp Việt Nam.

Với tư duy đổi mới, sự kiên trì bám trụ cùng khoa học kỹ thuật, mô hình của ông Châu đang thắp lên ngọn lửa hy vọng mới cho các làng nghề, cho thấy nông nghiệp phụ phẩm hoàn toàn có thể biến thành sản phẩm có giá trị kinh tế nếu biết gắn kết giữa công nghệ, kinh tế và trách nhiệm với môi trường.