Tích lũy từ những chuyến buôn chè

Sinh năm 1968, ông Hoàng Văn Thanh, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Chè Hà Thanh, xóm Văn Khúc, xã Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên đến với cây chè từ chính công việc sản xuất của gia đình.

Những năm 1990, khi chưa thành lập HTX, gia đình ông cũng như nhiều hộ nông dân trong vùng chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Gia đình ông Thanh có một mẫu ruộng, một hecta chè và một trang trại cách nhà khoảng một cây số. Ông cứ “vừa làm vừa tích lũy”, rồi khi kinh tế thị trường phát triển, ông Thanh bắt đầu đi buôn bán chè nhỏ lẻ, sau đó chuyển sang buôn bán với số lượng lớn.

Từ những chuyến hàng ban đầu, ông không chỉ tích lũy kinh nghiệm làm ăn mà còn gây dựng được những khách hàng đầu tiên. Khoảng năm 2010, ông đã có những khách hàng tiềm năng mua sản phẩm chè của gia đình. Từ những mối hàng ban đầu, việc kinh doanh của gia đình ông dần phát triển.

“Khách hàng luôn đúng” là quan niệm ông Thanh đúc kết trong quá trình làm ăn. Theo ông, muốn bán được nhiều sản phẩm thì phải có đầu ra và phải tạo dựng được nền tảng để khách hàng tin tưởng. Chính những kinh nghiệm được tích lũy từ nhiều năm buôn bán đã giúp ông có thêm cơ sở để nghĩ đến việc tổ chức sản xuất theo hướng bài bản hơn.

Năm 2021, HTX Chè Hà Thanh được thành lập với 22 thành viên. Đây là bước chuyển quan trọng trong hành trình làm chè của ông Thanh, từ sản xuất và kinh doanh ở quy mô hộ gia đình sang liên kết các hộ nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu và thương hiệu chung.

Thời điểm HTX ra đời cũng là lúc dịch Covid-19 tạo ra những thay đổi lớn trong phương thức mua bán hàng hóa. Người tiêu dùng ngày càng tiếp cận mạnh với thương mại điện tử, hàng hóa được đưa tận tay người mua. Nhận thấy sự thay đổi ấy, ông Thanh nhanh chóng bắt kịp xu hướng, xây dựng các kênh bán hàng trực tuyến, qua đó mở thêm hướng tiêu thụ cho sản phẩm chè.

Liên kết nông dân, mở rộng vùng chè

Nếu thị trường là yếu tố giúp sản phẩm bán được thì với ông Thanh, nguồn nguyên liệu mới là nền tảng để HTX có thể phát triển lâu dài.

Ban đầu, khi mới thành lập, HTX có khoảng 12ha chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Sau đó, thay vì chỉ dựa vào diện tích của các thành viên, HTX bắt đầu mở rộng liên kết với các hộ nông dân. Những hộ tham gia liên kết sản xuất theo quy trình VietGAP, qua đó giúp kiểm soát chất lượng nguyên liệu từ khâu trồng, chăm sóc, thu hái đến chế biến.

Từ 12ha ban đầu, đến nay HTX đã ký liên kết với khoảng 80 hộ dân, tổng diện tích vùng liên kết xấp xỉ 80ha. Thời điểm trước khi liên kết, quy mô sản xuất giữa các hộ sản xuất chè không đồng đều. Có hộ mỗi năm sản xuất khoảng 30 tấn, cũng có hộ chỉ khoảng chục tấn. Điều quan trọng là khi cùng tham gia liên kết, những diện tích sản xuất riêng lẻ đã tạo thành nguồn nguyên liệu đủ lớn để HTX thu mua, chế biến và cung ứng cho thị trường.

Sản lượng vùng liên kết của HTX hiện đạt trung bình khoảng 400 tấn chè khô mỗi năm. Với ông Thanh, việc liên kết không chỉ giúp HTX có nguyên liệu ổn định mà còn tạo đầu ra cho người dân. “Khi sản phẩm được bao tiêu tốt, người dân sẽ có thêm động lực duy trì sản xuất và gắn bó với HTX”, ông Thanh chia sẻ.

Cùng với việc mở rộng vùng nguyên liệu, HTX chú trọng xây dựng và nâng cao chất lượng sản phẩm. Hiện HTX có 5 dòng sản phẩm, trong đó sản phẩm chè xanh Hà Thanh đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Đây cũng là sản phẩm được tiêu thụ mạnh, với giá bán khoảng 400.000 đồng/kg. Các dòng chè đinh, chè nõn, chè tôm có giá dao động từ 600.000-800.000 đồng/kg, có loại lên tới 1 triệu đồng/kg.

Để chủ động nguồn hàng, gia đình ông Thanh hiện có hai kho lạnh cùng nhiều kho bảo quản khác để dự trữ hàng hóa. Vào thời điểm cuối năm, khi sản lượng chè trên đồi không nhiều, nguồn chè được bảo quản để đưa ra thị trường, qua đó vừa giữ được chất lượng lại vừa đáp ứng được nhu cầu của khách hàng.

Những nỗ lực đó góp phần giúp hoạt động của HTX ngày càng khởi sắc. Doanh thu của HTX tăng trưởng hai con số qua từng năm. Năm 2025 doanh thu của HTX đạt 18 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 1,86 tỷ đồng; năm 2026, HTX dự kiến đạt  doanh thu khoảng 20-21 tỷ đồng.

Đưa chè lên sàn, hướng tới xuất khẩu

Từ những khách hàng được gây dựng từ những năm 2010, ông Thanh đã mở rộng thị trường chè vào các địa bàn miền Nam như Phước Long, Đồng Xoài, Nha Trang và TP.HCM. Những khách hàng truyền thống này vẫn được HTX duy trì, song song với việc phát triển mạnh các kênh bán hàng trực tuyến.

Tuy nhiên, khi thị trường thay đổi, cách bán hàng của HTX cũng phải thay đổi. Với tổng sản lượng chè tiêu thụ mỗi năm của HTX đạt khoảng 400 tấn, thì có khoảng 300 tấn được tiêu thụ qua các sàn thương mại điện tử và nền tảng bán hàng trực tuyến, khoảng 100 tấn được tiêu thụ qua khách hàng truyền thống.

Ông Thanh cho rằng bán hàng trực tuyến mở ra cơ hội rộng lớn hơn nhưng đồng thời cũng cạnh tranh gay gắt hơn. Khi ngày càng có nhiều người bán chè trên các sàn thương mại điện tử, việc giữ khách hàng càng trở nên quan trọng. Bởi vậy, HTX cần phải chú trọng đồng thời vào chất lượng, thương hiệu, marketing và chăm sóc khách hàng.

Không dừng lại ở thay đổi phương thức bán hàng, HTX còn đầu tư đổi mới công nghệ chế biến, từng bước nâng cao năng lực sản xuất. Hợp tác xã hiện có 3 nhà xưởng sản xuất với tổng diện tích khoảng 1.850m², được đầu tư hệ thống máy móc phục vụ các công đoạn chế biến chè. Trong đó có 5 tôn sao điện, 19 tôn sao củi, 46 máy vò và 4 máy hút chân không, 1 máy cân định lượng.

Cùng với hệ thống nhà xưởng, các lò sấy, lò sao và dây chuyền đóng gói cũng được thay đổi bằng công nghệ mới; quá trình chế biến, sao sấy chè chuyển sang sử dụng điện.

Theo ông Thanh, việc đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ không chỉ giúp HTX nâng cao năng suất mà còn góp phần kiểm soát chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Bên cạnh những kết quả trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, ông Thanh còn tích cực tham gia các hoạt động từ thiện xã hội như hỗ trợ hội viên có hoàn cảnh khó khăn, nhất là trong những thời điểm xảy ra lũ lụt, thiên tai. Ngoài ra, HTX cũng quan tâm đến người lao động lớn tuổi và có chế độ bảo hiểm y tế, an sinh xã hội đối với lao động trẻ.

Cùng với đó, HTX còn tạo việc làm cho nhiều lao động tại địa phương. Chỉ tính riêng gia đình ông Thanh hiện sử dụng khoảng 30-40 lao động, với thu nhập bình quân từ 10-12 triệu đồng/tháng .

Bản thân ông Thanh là cựu chiến binh, đảng viên và từng được tặng bằng khen về làm kinh tế giỏi. HTX Chè Hà Thanh cũng từng có thời điểm đứng đầu về sản lượng tiêu thụ chè trong khu vực ở giai đoạn 2021-2022. Tuy nhiên, trước sự cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường, ông Thanh xác định mục tiêu hiện nay không phải chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá mà là duy trì và tăng trưởng ổn định.

Chia sẻ với PV Dân Việt, ông Thanh cho biết, trong năm 2027, ông định hướng xây dựng showroom bán hàng, tập trung phát triển thị trường nội địa và tìm đối tác để xuất khẩu sang thị trường nước ngoài. Xa hơn, ông mong muốn liên kết với các hộ dân, HTX và các địa phương khác trong vùng để hình thành lực lượng đủ mạnh nhằm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Nhìn lại chặng đường đã qua, ông Thanh cho rằng điều quan trọng là phải kiên trì, làm thật, làm đúng, làm chuẩn và biết bắt nhịp với cơ chế thị trường. Từ những chuyến buôn chè nhỏ lẻ, ông kiên trì tích lũy từng khách hàng, từng mối hàng, rồi tập hợp các hộ dân thành vùng nguyên liệu, xây dựng thương hiệu và tìm cách đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng.