Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: Quốc hội

Sáng 28/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, thảo luận, cho ý kiến đối với 17 dự án luật dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng lập pháp trong bối cảnh khối lượng công việc rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ 2 dự kiến xem xét khoảng 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật, trong đó nhiều nội dung tác động trực tiếp tới tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

“Khối lượng lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng không được phép giảm; càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật, càng phải bảo đảm tính hệ thống, càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Pháp luật phải theo kịp cuộc sống nhưng không chạy theo cuộc sống

Theo Chủ tịch Quốc hội, mỗi dự án luật phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không phải từ số lượng điều khoản. Cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra cần làm rõ luật đang giải quyết vấn đề gì, vì sao phải sửa, chính sách mới tạo ra giá trị gì, tác động đến đối tượng nào, chi phí tuân thủ ra sao và nguồn lực thực hiện được bảo đảm thế nào.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu thể hiện rõ tư duy lập pháp mới: Luật tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc và ổn định; những nội dung thường xuyên thay đổi, mang tính kỹ thuật, nghiệp vụ cần được giao đúng thẩm quyền để bảo đảm tính linh hoạt.

Tuy nhiên, phân định giữa lập pháp và lập quy không đồng nghĩa với việc đẩy những vấn đề khó xuống nghị định, thông tư. Các nội dung liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ trong luật.

Ngược lại, luật cũng không nên ôm quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc những vấn đề thường xuyên biến động.

Tinh thần được quán triệt là luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn đủ khả năng thích ứng với thực tiễn.

“Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Không để luật này gỡ điểm nghẽn, luật khác lại tạo điểm nghẽn

Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng pháp luật trong tư duy hệ thống. Trong cùng một kỳ họp, nhiều dự án luật có mối liên hệ chặt chẽ, vì vậy việc hoàn thiện từng luật riêng lẻ chưa đủ.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.

Mục tiêu là không để việc tháo gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm điểm nghẽn ở luật khác; không để cùng một vấn đề nhưng được quy định khác nhau giữa các luật; đặc biệt không để người dân, doanh nghiệp phải tự xác định quy định nào được ưu tiên áp dụng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, một đạo luật chỉ thực sự có giá trị khi đi vào cuộc sống. Vì vậy, ngay từ quá trình xây dựng phải trả lời được những câu hỏi về chủ thể thực hiện, cấp thực hiện, nguồn lực, dữ liệu, trách nhiệm và nguy cơ phát sinh thêm thủ tục, điều kiện.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị đại biểu Quốc hội phát biểu thẳng, ngắn, tập trung vào những vấn đề còn có ý kiến khác nhau, với chính kiến, lập luận và phương án xử lý rõ ràng. Đồng thời, cần xác định dự án nào đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua và dự án nào cần tiếp tục hoàn thiện.

Những dự án còn chính sách lớn chưa thống nhất, đánh giá tác động chưa đầy đủ, chưa xử lý thấu đáo mối quan hệ với các luật khác hoặc chưa bảo đảm điều kiện thực hiện cần tiếp tục được rà soát.

“Quốc hội không làm luật để hoàn thành chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo ông, thước đo cuối cùng của công tác lập pháp không nằm ở số lượng luật được thông qua, mà ở hiệu quả sau khi luật đi vào cuộc sống: bộ máy có vận hành tốt hơn, người dân và doanh nghiệp có thuận lợi hơn, nguồn lực xã hội có được giải phóng và năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên hay không.

Một đạo luật tốt, theo tinh thần đó, phải chắc từ chính sách, chặt trong quy định, thống nhất trong hệ thống và thông suốt khi thực thi.

Sau phiên khai mạc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành thảo luận nhóm dự án thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính, gồm dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập; Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Yêu cầu này càng có ý nghĩa trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

“Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống; phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chuyển đổi số trong xây dựng và thực thi pháp luật cũng được Chủ tịch Quốc hội đặt ra như một yêu cầu thực chất.

Theo đó, không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách; không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử có nội dung tương tự.

Cùng với đó, các văn bản quy định chi tiết cần được chuẩn bị đồng thời, không để tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, thông tư hướng dẫn mới có thể triển khai.