PGS.TS, Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Q.H.

Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới của đất nước, trao đổi với PV Dân Việt, PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn trong kỷ nguyên mới, đánh giá trong nền kinh tế của đất nước lĩnh vực nông nghiệp đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong những giai đoạn khó khăn, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, an ninh lương thực, ổn định kinh tế vĩ mô và tạo nguồn hàng xuất khẩu.

Theo ông, nông nghiệp là một trong những lĩnh vực xuất siêu của Việt Nam. Tuy nhiên, trong nhiều thập niên, tốc độ tăng trưởng của ngành chỉ khoảng 3-4%, thấp hơn đáng kể so với công nghiệp, thương mại và dịch vụ.

"Trong kỷ nguyên mới, yêu cầu đặt ra là phải tăng trưởng cao, tăng trưởng hai con số, trên 10%. Do đó, chúng ta phải có những giải pháp đột phá để tạo điều kiện cho nông nghiệp có thể tăng trưởng hai con số", đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân nói.

Bài học từ "Khoán 10" và sự đột phá từ thay đổi thể chế

Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, một trong những bài học lớn nhất từ 40 năm đổi mới là vai trò của thể chế.

Ông dẫn lại giai đoạn trước năm 1988, khi Việt Nam còn thiếu lương thực và phải nhập khẩu. Sau khi Bộ Chính trị khóa VI ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW (hay còn gọi là Khoán 10) về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp, đã thừa nhận hộ gia đình là đơn vị tự chủ trong kinh tế nông nghiệp, trao quyền sử dụng đất lâu dài cho người dân và sửa đổi Luật Đất đai, sản xuất nông nghiệp đã có bước chuyển rất mạnh mẽ.

"Thể chế là vấn đề mấu chốt để chúng ta có thể tạo ra một sự đột phá lớn cho ngành nông nghiệp. Bài học đã cho thấy nếu có một thể chế đúng, phù hợp, tương thích thì sẽ tạo ra sự bứt phá", ông nói.

Từ một nước thiếu ăn, Việt Nam trở thành nước xuất khẩu nông sản, trong đó gạo giữ vị trí quan trọng trên thị trường thế giới. Theo ông, đây là minh chứng rõ cho tác động của đổi mới thể chế đối với nông nghiệp.

Hiện nay, để tạo động lực mới cho nông nghiệp, PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm thu hút các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nước ngoài và những nhà đầu tư có thế mạnh trong lĩnh vực này.

Theo ông, Luật Đất đai đang hỗ trợ quá trình tích tụ ruộng đất, tạo điều kiện hình thành các đơn vị sản xuất có quy mô lớn. Khi có những vùng sản xuất lớn, doanh nghiệp có thể ứng dụng nhanh hơn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

"Nông nghiệp là thế mạnh của Việt Nam. Chúng ta có vị thế trên trường quốc tế và có thể bảo đảm an ninh lương thực không chỉ cho Việt Nam mà cho cả thế giới", ông nói, đồng thời dẫn chứng các mặt hàng như hồ tiêu, cà phê, điều đang có vị thế cao trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh chính sách thu hút đầu tư, ông cho rằng cần có chính sách đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, trong đó có thể xem xét các chính sách về thuế trong một khoảng thời gian nhất định nhằm thúc đẩy lĩnh vực này.

Một yếu tố khác được ông nhấn mạnh là hạ tầng tại các vùng sản xuất nông nghiệp. Theo ông, cần đầu tư mạnh hơn cho giao thông kết nối, hệ thống thủy lợi, đường bộ, cao tốc, cảng biển và năng lượng.

"Hạ tầng phải được kết nối để tạo ra chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tạo ra động lực mới để phát huy thế mạnh của Việt Nam", ông nói.

Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, nông nghiệp, văn hóa và du lịch là những thế mạnh mang tầm quốc tế của Việt Nam. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo lợi thế riêng và cần được đầu tư để tạo sự bứt phá, không sợ sự tác động từ bên ngoài.

Quốc hội tháo gỡ điểm nghẽn thể chế

Về vai trò của Quốc hội trong việc tạo không gian phát triển cho nông nghiệp, ông cho rằng tinh thần chung theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hiện nay là chuyển thể chế từ "điểm nghẽn" thành động lực phát triển và công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo ông, từ Quốc hội khóa XV đến khóa XVI, Quốc hội đã thể hiện tinh thần này thông qua việc làm việc với cường độ cao không kể thứ 7 hay Chủ nhật, để thể chế hóa các quyết sách, định hướng quan trọng của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Quốc hội đã đồng hành cùng Chính phủ rà soát, sửa đổi và hoàn thiện những điểm nghẽn về thể chế.

"Qua nhiều kỳ họp, tiếng nói của các đại biểu Quốc hội phản ánh từ thực tiễn cuộc sống đã đi vào nghị trường và được Quốc hội tiếp thu để hoàn thiện thể chế", ông Trần Hoàng Ngân nói.

Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, việc khơi thông nguồn lực, tiềm năng và lợi thế thông qua hoàn thiện thể chế đã góp phần vào những kết quả tăng trưởng của đất nước thời gian qua.

Để chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, ông cho rằng bên cạnh thể chế, vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp lớn rất quan trọng.

Ông dẫn các doanh nghiệp, tập đoàn đã đầu tư vào nông nghiệp như Hoàng Anh Gia Lai, Tập đoàn Cao su, THACO, TTC - Thành Thành Công, Vinamilk, Nutifood, TH... và cho rằng cần tiếp tục tạo điều kiện để những doanh nghiệp có tiềm lực tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này.

"Phải có một thể chế đủ mạnh để phát huy hết lợi thế của ngành nông nghiệp của Việt Nam, thu hút các nhà đầu tư lớn nhằm thúc đẩy để nông nghiệp tăng trưởng hai con số", ông nói.

Theo ông, khi nông nghiệp có thể tăng trưởng hai con số, đồng hành với công nghiệp và dịch vụ, tăng trưởng của nền kinh tế sẽ bền vững hơn.

Bày tỏ về những thành quả của nông nghiệp, PGS.TS Trần Hoàng Ngân dành lời tri ân những người nông dân đã "vượt nắng thắng mưa", bám đất, bám ruộng và làm việc ngày đêm để bảo đảm cuộc sống và an ninh lương thực, rồi làm giàu cho quê hương.

Ông cho rằng đã đến lúc cần có những chính sách mạnh hơn để nâng cao chất lượng cuộc sống của người nông dân. "Người nông dân cần cù, bát cơm của chúng ta ngon là nhờ mồ hôi và nước mắt của nông dân", ông bày tỏ.