Từ “ngõ cụt” giữa núi rừng, dân tự nguyện hiến đất mở đường, chung tay xây dựng nông thôn mới

Làng Canh Tiến thuộc xã Canh Vinh (tỉnh Gia Lai), với diện tích tự nhiên khoảng 5,25 ha. Địa bàn nằm ở phía Tây Nam của xã Canh Vinh, cách trung tâm xã khoảng 8 - 10 km.

Nằm trong vùng trung du, có địa hình chủ yếu là đồi núi xen kẽ các thung lũng nhỏ, làng hiện có 176 hộ với 585 nhân khẩu. Thành phần dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó dân tộc Bahnar 85 hộ (48,29%), Chăm 79 hộ (44,88%), Kinh 9 hộ (5,1%), Tày 3 hộ (1,7%).

Sáng sớm, mây còn lững lờ trên đèo Nha Sam, con đường mới dẫn vào làng Canh Tiến, như mở ra một dải sáng giữa màu xanh núi rừng.

Hai bên đường, những nếp nhà thấp thoáng sau vườn cây. Không còn cảnh con đường đất gập ghềnh, lầy lội mỗi mùa mưa. Một tuyến đường bê tông mới đang dần hình thành ngay giữa làng, với những hàng rào được người dân tự nguyện tháo dỡ, những khoảng đất được hiến để mở rộng mặt đường.

Canh Tiến hôm nay đang thay đổi từng ngày.

Làng Canh Tiến là nơi sinh sống của gần 100% đồng bào dân tộc Chăm và Ba Na. Nằm biệt lập giữa vùng đồi núi, Canh Tiến từng được ví như một “ngõ cụt”.

Muốn xuống khu vực trung tâm xã, người dân phải đi xuồng vượt hồ Núi Một hơn 10km hoặc băng rừng suốt khoảng 3 giờ.

“Trước kia, đi lại vất vả lắm. Ngày nắng thì bụi, ngày mưa thì trơn trượt, còn qua hồ thì đầy hiểm nguy. Nay có đường mới, bà con mừng lắm!” - một người dân chia sẻ.

Đến cuối tháng 4/2025, điện lưới quốc gia mới chính thức được kéo về làng.

Ánh điện thắp sáng từng nếp nhà, mở thêm cơ hội để người dân tiếp cận các tiện ích, dịch vụ và từng bước thay đổi phương thức sản xuất, sinh hoạt.

Tuy nhiên, Canh Tiến vẫn là địa bàn đặc biệt khó khăn.

Trong điều kiện ấy, việc mở đường, đưa điện về làng không chỉ có ý nghĩa về hạ tầng mà còn mở ra một hướng đi mới, phát triển du lịch cộng đồng dựa trên chính cảnh quan và văn hóa bản địa.

Trên tuyến đường giao thông dài 1,2km được UBND xã Canh Vinh xây dựng ngay trong làng Canh Tiến, rất khang trang.

Tuyến đường được xem là “xương sống” của làng, nơi người dân hằng ngày qua lại, vận chuyển nông sản, sinh hoạt và tổ chức các hoạt động cộng đồng.

Điều đáng chú ý là để mở rộng tuyến đường, với mục đích cùng chung tay xây dựng nông thôn mới, hơn 50 hộ dân đã tự nguyện hiến đất, tháo dỡ tường rào, cổng ngõ.

Mặt đường được mở rộng lên 6m, tạo điều kiện để giao thông trong làng thuận lợi hơn.

Chị Đoàn Thị Bình, 29 tuổi, là một trong những hộ dân tự nguyện hiến đất. Gia đình chị lùi sâu gần 2m phần đất của mình để phục vụ việc mở đường.

“Nhà tôi lùi sâu gần 2m đất, nhưng thấy đường rộng ra, sạch đẹp, ai cũng vui. Đường là của chung, mà đường đẹp thì nhà mình cũng sáng hơn”, chị Bình nói.

Cạnh đó, chị Đoàn Thị Thủy, 25 tuổi, vừa được hỗ trợ xây dựng nhà mới từ chương trình xóa nhà tạm, cũng tự nguyện hiến đất.

“Nhà mới, đường cũng mới. Nhìn làng khang trang, rộng rãi, ai cũng phấn khởi” - chị Thủy chia sẻ.

Những câu chuyện như vậy đang cho thấy sự thay đổi trong cách nghĩ của người dân Canh Tiến. Từ chỗ chỉ mong có đường để đi lại thuận tiện, người dân bắt đầu nghĩ đến việc làm du lịch, tạo thêm sinh kế và nâng cao thu nhập ngay trên quê hương.

Học cách kể chuyện quê mình cho du khách

Tại nhà văn hóa làng, thời gian qua, không khí cũng nhộn nhịp hơn khi người dân tham gia lớp đào tạo sơ cấp nghề hướng dẫn du lịch do UBND xã phối hợp tổ chức.

Học viên phần lớn là người địa phương. Họ chăm chú học cách thuyết minh, kể chuyện, giới thiệu cảnh quan, văn hóa và những nét đặc trưng của quê hương mình cho du khách.

Anh Mai Thanh Viên, một học viên, kể về suối Tre, dòng suối mát lành uốn quanh những cánh rừng tre.

Anh kể tại khu vực “vực Voi” có câu chuyện về tình mẫu tử của voi mẹ và voi con. Những câu chuyện từng được người dân truyền miệng qua nhiều thế hệ nay được xem là chất liệu để xây dựng sản phẩm du lịch.

“Trước đây, bà con lấy nước từ suối Tre để sinh hoạt, tre thì dùng dựng nhà, đan lát. Giờ, những câu chuyện gắn với con suối ấy có thể trở thành chất liệu quý cho du lịch”, anh Viên nói.

Theo anh Viên, khóa học không chỉ giúp người dân biết cách đón tiếp, hướng dẫn du khách mà còn giúp bà con hiểu hơn về du lịch bền vững, giữ gìn thiên nhiên, môi trường và quảng bá văn hóa bản địa.

“Nếu được đầu tư đúng hướng, tôi tin làng mình sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách”, anh nói.

Theo ông Đinh Văn Tào - Trưởng làng Canh Tiến, nơi đây không chỉ có cảnh quan thiên nhiên mà còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Ba Na và Chăm.

Đó là những ngôi nhà sàn, nhà rông, nghề dệt thổ cẩm, không gian văn hóa cồng chiêng và những lễ hội gắn với đời sống cộng đồng.

Ẩm thực cũng là một nét riêng của Canh Tiến với cơm lam, thịt heo bản, rau rừng, rượu cần... Những món ăn mộc mạc mang hương vị núi rừng có thể trở thành một phần trong trải nghiệm của du khách.

Thực hiện chủ trương phát triển du lịch cộng đồng, UBND xã Canh Vinh đã đầu tư mở rộng đường làng, ngõ xóm; tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng chế biến món ăn, nghiệp vụ hướng dẫn du lịch, kiến thức chăn nuôi và phòng trị bệnh cho vật nuôi.

Địa phương cũng chú trọng bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống như không gian cồng chiêng, nghề nấu rượu ghè, dệt thổ cẩm; đồng thời phục dựng nhiều lễ hội, nghi lễ đặc trưng như lễ mừng lúa mới, lễ cầu mưa, lễ cưới truyền thống của đồng bào Chăm.

Những giá trị vốn có của cộng đồng được xem là nền tảng để hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng, thay vì phát triển du lịch theo hướng bê tông hóa hay làm mất đi bản sắc của làng.

Một tín hiệu đáng chú ý là hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026, xã Canh Vinh đã tổ chức thành công sự kiện “Điểm hẹn Canh Tiến - Nơi hòa quyện cùng thiên nhiên”, thu hút hơn 1.000 lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Trong khuôn khổ sự kiện, du khách được tham gia các lễ hội truyền thống được phục dựng, trải nghiệm chèo SUP, tham quan các điểm dệt thổ cẩm, nấu rượu ghè của người dân địa phương.

Du khách cũng có dịp khám phá những điểm đến thiên nhiên như thác Đổ, suối Đăk Cram, hồ Núi Một.

Các hoạt động thể thao, trò chơi dân gian như chung kết bóng chuyền nam, nữ, đua sõng, kéo co... tạo thêm không khí sôi động cho sự kiện.

Với người dân Canh Tiến, đây không chỉ là một ngày hội mà còn là dịp để họ thấy rõ hơn giá trị của những gì mình đang có.

Bà con vui mừng khi ngày càng có nhiều du khách tìm đến khám phá văn hóa truyền thống, thưởng ngoạn cảnh quan thiên nhiên.

Đáng chú ý, một số hộ dân đã bắt đầu có thêm thu nhập từ các dịch vụ phục vụ du lịch. Dù mới ở bước đầu, nguồn thu này mở ra kỳ vọng về một hướng sinh kế mới, góp phần giảm nghèo và nâng cao đời sống người dân.

Không chỉ làm du lịch, mà còn giữ làng

Theo UBND xã Canh Vinh, để du lịch cộng đồng phát triển ổn định, bền vững, địa phương vẫn cần thêm nguồn lực đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng, phát triển dịch vụ lưu trú, ăn uống và duy trì công tác bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm, Ba Na.

Địa phương cũng định hướng phục hồi các di tích, căn cứ cách mạng thời kỳ kháng chiến; phát triển du lịch mặt nước gắn với hồ Núi Một; khai thác quần thể hoa lộc vừng và những nét đặc trưng riêng của địa phương để hình thành thêm các sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Mục tiêu không chỉ là đưa khách đến Canh Tiến mà còn giữ chân du khách, để mỗi chuyến đi mang lại thu nhập cho người dân và tạo động lực để cộng đồng tự gìn giữ những giá trị vốn có.

Bà Nguyễn Thị Thu Thủy - Bí thư Đảng ủy xã Canh Vinh, cho rằng Canh Tiến có tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái, dã ngoại.

“Chúng tôi đang từng bước đầu tư hạ tầng, gắn phát triển du lịch cộng đồng với tạo sinh kế, nâng cao đời sống người dân”, bà Thủy nói.

Từ một ngôi làng biệt lập giữa núi rừng, Canh Tiến đang đứng trước một bước chuyển mới. Con đường bê tông mở rộng không chỉ giúp người dân đi lại thuận tiện hơn. Điện lưới không chỉ thắp sáng những căn nhà.

Quan trọng hơn, khi con đường mở ra, người dân cũng bắt đầu mở rộng cách nghĩ về tương lai.

Ở đó, những con suối, cánh rừng, tiếng cồng chiêng, tấm thổ cẩm, ché rượu ghè hay món cơm lam... không còn chỉ là những thứ quen thuộc trong đời sống thường ngày, mà có thể trở thành những câu chuyện để kể với du khách.

Và hành trình làm du lịch của Canh Tiến có lẽ cũng bắt đầu từ chính sự đồng lòng ấy, khi người dân sẵn sàng hiến đất làm đường, học cách đón khách và cùng nhau giữ lại những giá trị đã làm nên bản sắc của ngôi làng giữa núi rừng.