Phường Phượng Sơn, TP Bắc Ninh (gồm 3 xã: Phượng Sơn, Quý Sơn, Mỹ An, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang) là vùng trọng điểm trồng cây ăn quả với diện tích lớn, đặc biệt là vải, cam, bưởi,... Hiện, trên địa bàn phường có một số nhà vườn mạnh dạn mở dịch vụ chào đón khách tham quan và tăng cơ hội quảng bá, tiêu thụ nông sản.

Trồng cam kết hợp du lịch trải nghiệm, mở rộng đầu ra cho nông sản

Vào vụ cam, vườn cây của gia đình anh Trần Văn Hồng, sinh năm 1986, ở Tổ dân phố Tư Một, phường Phượng Sơn (trước đây là thôn Trại Ba, xã Quý Sơn) lại rộn ràng đón những vị khách tìm đến tham quan. Song song với việc phát triển kết hợp du lịch, anh Hồng luôn đặt chất lượng lên hàng đầu.

Mô hình trồng cam của anh được chứng nhận OCOP 3 sao và từng đạt Giải Nhất hoa quả huyện Lục Ngạn năm 2024 về chất lượng và mẫu mã.

Ngoài việc chăm sóc, thu hoạch cam để bán cho thương lái, anh dành thời gian giới thiệu cho du khách về các loại quả và quá trình trồng cam. Mỗi khi khách đến tham quan, gia đình anh chuẩn bị những quả cam đã gọt sẵn để mời khách thưởng thức.

Để bảo vệ cảnh quan, anh quy định khách tham quan thưởng thức tại chỗ nhưng không tự ý hái trái trên cây. Cách làm này nhằm giữ lại vẻ đẹp trĩu quả cho những đoàn khách tiếp theo. Riêng với khách có nhu cầu mua quà mang về, anh bố trí một khu vực riêng để du khách tự tay cắt hái.

Với diện tích khoảng 1 mẫu, vườn cam của anh Hồng cho sản lượng trung bình 10 - 15 tấn mỗi năm, tùy điều kiện thời tiết và mùa vụ. Ngoài ra anh còn trồng thêm 150 gốc táo, 500 - 700 gốc ổi. Trước đây, sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ qua thương lái. Từ khi kết hợp đón khách du lịch, anh có thêm đầu ra bán trái cây trực tiếp tại vườn và vận chuyển qua xe khách cho người đã đến tham quan có nhu cầu mua.

Theo anh Hồng, lượng khách đến tham quan tăng dần qua các mùa cam. Giai đoạn 2023 - 2024, ngày thường chỉ có vài khách ghé thăm. Đến mùa cam năm 2024, một số ngày cuối tuần, vườn đón vài chục khách. Sang mùa cam năm 2025, có thời điểm lượng khách vào ngày thứ 7, chủ nhật đạt khoảng 100 - 200 người.

Việc đón những vị khách đến vườn không chỉ tạo cơ hội tiêu thụ nông sản mà còn giúp nhà vườn quảng bá sản phẩm trực tiếp. Chia sẻ với PV Dân Việt về mức thu nhập trồng cam, anh Hồng tiết lộ: “Nhờ kết hợp du lịch sinh thái và bán nông sản tươi, tổng thu nhập của gia đình đạt khoảng 1 tỉ đồng mỗi năm”.

Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, mô hình của anh còn tạo việc làm thời vụ cho lao động địa phương với mức thu nhập từ 300.000 - 500.000 đồng/buổi cho các công việc như phun thuốc, dọn vườn, chăm sóc cây.

Dù đạt được những kết quả tích cực ban đầu, hoạt động du lịch tại các nhà vườn hiện vẫn mang tính tự phát. Khách đến nhà vườn mới chỉ tham quan, nghe giới thiệu và mua nông sản, chưa có thêm nhiều dịch vụ để kéo dài thời gian lưu trú hoặc thu hút khách ngoài mùa thu hoạch.

Những khó khăn cần khắc phục để phát triển lâu dài

Trong khoảng 1 - 2 năm tới, anh Hồng dự kiến nghiên cứu bổ sung dịch vụ ăn uống và lưu trú, tạo không gian để khách dừng chân lâu hơn. Tuy nhiên, kế hoạch này vẫn chưa được triển khai. Anh mong muốn nhận được thêm sự hỗ trợ của chính quyền địa phương về nguồn vốn và quảng bá để có điều kiện phát triển mô hình.

Khó khăn của anh Hồng cũng phản ánh một số trở ngại chung tại địa phương. Theo ông Bế Ngọc Tú, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội phường Phượng Sơn, cho biết: “Hoạt động du lịch nông nghiệp hiện còn hạn chế bởi hạ tầng giao thông vào một số nhà vườn chưa thuận lợi, thiếu bãi đỗ xe và biển chỉ dẫn. Kỹ năng đón tiếp, thuyết minh, quảng bá của người dân cũng chưa đồng đều, trong khi sự liên kết giữa nhà vườn, hợp tác xã và doanh nghiệp lữ hành chưa chặt chẽ”.

Thực tế, không phải hộ trồng cây ăn quả nào cũng trực tiếp đón khách. Địa phương hiện mới bắt đầu triển khai kế hoạch phát triển du lịch kết hợp phát triển cây ăn quả chủ lực và lựa chọn một số nhà vườn quy mô lớn, cây trồng đa dạng để làm điểm tham quan.

Tuy nhiên, đặc điểm mùa vụ vẫn là thách thức lớn. Vườn cam chủ yếu đón khách vào mùa đông, trong khi vườn vải thu hút khách vào mùa hè. Nếu thiếu sự kết nối giữa các điểm đến và sản phẩm trải nghiệm bổ trợ, hoạt động du lịch khó duy trì liên tục trong năm.

Hướng tới phát triển du lịch miệt vườn chuyên nghiệp

Ông Bế Ngọc Tú cho biết thêm, hiện địa phương đang triển khai các hoạt động hướng dẫn các hộ nông dân quảng bá trên nền tảng số, mạng xã hội và ứng dụng công nghệ để giới thiệu nông sản. Phường cũng phối hợp tập huấn cho các chủ vườn về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sản xuất video quảng bá sản phẩm.

Cùng với đó, phường Phượng Sơn đang thực hiện triển khai Đề án 04: Phát triển vùng cây ăn quả giá trị cao, ứng dụng công nghệ cao gắn với du lịch miệt vườn, giai đoạn 2026 - 2030. Đề án hướng tới việc kết hợp sản xuất nông nghiệp với trải nghiệm du lịch, nâng cao giá trị nông sản và tạo thêm cơ hội kinh tế cho người dân. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình cần được đánh giá từ thực tế vận hành, bao gồm lượng khách, sản lượng bán trực tiếp, doanh thu bổ sung và khả năng duy trì hoạt động ngoài mùa thu hoạch.

Từ mô hình điểm của anh Hồng, có thể thấy việc đón khách đã mở thêm một hướng quảng bá và tiêu thụ nông sản. Tuy nhiên để du lịch trở thành nguồn thu bổ trợ ổn định, các nhà vườn cần điều kiện đầu tư phù hợp, kỹ năng tổ chức trải nghiệm và sự kết nối hiệu quả với những điểm đến khác. Đây cũng là thách thức đối với phường Phượng Sơn cần tiếp tục giải quyết khi phát triển du lịch gắn với vùng cây ăn quả.