Người dân lựa mua đường trong siêu thị ở TP.HCM. Ảnh: NV

Nghịch lý này đặt ngành mía đường trước bài toán khó. Nguồn cung thế giới có nguy cơ thu hẹp, nhưng thị trường trong nước vẫn dư thừa và đường nội địa phải cạnh tranh gay gắt.

Giá đường trong nước giảm, thế giới lo El Niño đe dọa nguồn cung

Theo báo cáo mới đây của Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA), vụ ép mía 2025-2026 đã kết thúc. Các nhà máy ép hơn 13,64 triệu tấn mía, sản xuất khoảng 1,36 triệu tấn đường các loại.

Tuy nhiên, sản lượng lớn không đồng nghĩa với đầu ra thuận lợi. Trong tháng 9, giá đường kính trắng tại TP.HCM giảm từ 18.600-20.000 đồng/kg xuống còn 18.000-19.300 đồng/kg. Tại miền Trung, giá cuối tháng còn 17.800-19.000 đồng/kg. Giá đường tinh luyện cũng giảm tại các thị trường lớn.

Trái chiều với Việt Nam, giá đường thế giới tăng. Theo số liệu của Tổ chức Đường quốc tế (ISO) được hiệp hội dẫn lại, giá đường thô giao ngay bình quân tháng 9 đạt 18,4 cent/pound, tăng khoảng 6% so với tháng trước. Có thời điểm, giá vượt 19 cent/pound, cao nhất kể từ tháng 4/2025.

Nguyên nhân đáng chú ý là nguy cơ El Niño gây thời tiết bất lợi tại các vùng trồng mía.

Theo VSSA, sản lượng đường Thái Lan có thể giảm ít nhất 17%, xuống dưới 10 triệu tấn. Tại Ấn Độ, lượng mưa gió mùa thấp hơn trung bình làm dấy lên lo ngại về năng suất mía. Ở châu Âu, sản lượng củ cải đường cũng được dự báo giảm do nắng nóng.

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cảnh báo El Niño có thể đạt cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026. Dù vậy, đà tăng giá đường thế giới còn chịu tác động từ hoạt động mua vào của các quỹ đầu cơ, không chỉ đến từ nhu cầu tiêu thụ thực tế.

Đường nhập lậu và HFCS gây sức ép lên ngành mía đường Việt Nam

Trong khi thị trường thế giới lo nguồn cung thu hẹp, đường sản xuất từ mía tại Việt Nam vẫn phải cạnh tranh với hàng nhập lậu giá thấp. Tình trạng đường không rõ nguồn gốc xuất xứ tiếp tục gây khó khăn cho các nhà máy trong nước.

VSSA cho biết, ngày 20/9, tại xã Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, lực lượng chức năng phát hiện 10 tấn đường kính trắng sản xuất tại Thái Lan, không có hóa đơn chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Đến cuối tháng 9, tại tỉnh Đồng Tháp, lực lượng biên phòng tiếp tục phát hiện 1,8 tấn đường cát được vận chuyển từ Campuchia về Việt Nam.

Áp lực còn đến từ đường lỏng siro ngô HFCS, mặt hàng đang thay thế đường tinh luyện trong ngành sản xuất nước giải khát.

Theo số liệu của ngành hải quan, tháng 9/2026, Việt Nam nhập khẩu 23.488 tấn HFCS. Lũy kế 9 tháng, lượng nhập khẩu đạt 176.453 tấn, bằng 107% so với cùng kỳ.

Ông Nguyễn Văn Lộc - Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam nhận định, điều đáng lo ngại là ngành đường trong nước chưa thể tận dụng cơ hội từ xu hướng tăng giá trên thị trường quốc tế.

Khi đầu ra bị thu hẹp, các nhà máy khó cải thiện hiệu quả sản xuất, còn người trồng mía cũng chịu ảnh hưởng từ khả năng tiêu thụ nguyên liệu.

Theo ông Lộc, việc kiểm soát thị trường và tạo môi trường cạnh tranh công bằng có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì sản xuất mía đường trong nước.