Nông dân miền Tây đang thu hoạch lúa. Ảnh: Q.D

Thực hiện chủ trương của Chính phủ cũng như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, từ 19/10, nhiều ngân hàng lớn như Agribank, Vietcombank, BIDV và LPBank đã đồng loạt giảm lãi suất cho vay từ 1,5% đến 2%/năm trong tháng 10/2026, đồng thời quyết định hỗ trợ khu vực nông nghiệp, nông thôn và hợp tác xã tiếp cận vốn giá rẻ với mức ưu đãi từ 4 - 6%/năm.

Trong đó, từ ngày 19/10, Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT Việt Nam (Agribank) triển khai chương trình giảm lãi suất cho vay tới 2,0%/năm so với thông thường cho các lĩnh vực ưu tiên và nhóm khách hàng sản xuất kinh doanh. Nhà băng này dự kiến trích khoảng 2.000 tỷ đồng từ nguồn lực tài chính nội tại để đồng hành cùng người vay.

Hay tại LPBank, ngân hàng giảm 1,6 - 2%/năm cho các khoản giải ngân mới phục vụ sản xuất kinh doanh ngắn hạn, tập trung trợ lực cho khách hàng cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, nhất là khu vực nông nghiệp nông thôn để nhập nguyên liệu và bổ sung vốn lưu động cuối năm...

Trao đổi với Dân Việt ngày 21/10, ông Nguyễn Văn Thành, Chủ tịch HĐTV kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Phước Thành IV (doanh nghiệp chuyên về xuất khẩu gạo ở tỉnh Vĩnh Long) cho biết, ngành gạo có đặc thụ lớn là hoạt động phụ thuộc vào hợp đồng xuất khẩu và mùa vụ thu hoạch. Do đó, khi có đơn hàng lớn hoặc bước vào vụ thu hoạch, doanh nghiệp bắt buộc phải huy động vốn ngân hàng để có tiền thu mua lúa gạo theo cam kết bao tiêu cho nông dân và đưa vào kho tạm trữ.

"Ở giai đoạn đầu năm, việc giải ngân diễn ra khá thuận lợi. Tuy nhiên, trong vài tháng gần đây, việc tiếp cận các khoản giải ngân lớn, từ vài chục tỷ đồng yêu cầu phải đăng ký trước nhiều ngày. Nhưng dù đã đăng ký trước nhiều ngày thì đôi khi doanh nghiệp vẫn không nhận được tiền kịp thời. Việc này gây khó khăn đáng kể cho kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp", ông Thành cho biết.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Thành, tình hình lãi suất tăng mạnh trong thời gian qua đã kéo chi phí của doanh nghiệp tăng lên rất cao, nhiều doanh nghiệp bị đẩy vào thế khó, đang phải hoạt động lay lắt. Nguyên nhân là lãi suất vay tăng đột ngột từ mức 5–7% lên 9–10%, trong khi nhiều doanh nghiệp chưa kịp chuẩn bị, khiến các hợp đồng đã ký kết trước đó rất dễ rơi vào tình trạng hòa vốn hoặc thua lỗ.

Trong khi đó, giá cước vận tải, logistics và nhiều chi phí đầu vào khác cùng tăng lên. "Tôi ví dụ, chi phí vận chuyển xuất khẩu sang các thị trường ở xa như châu Phi có thời điểm tăng từ 30% đến 100%, ảnh hưởng nặng nề đến hiệu quả kinh doanh. Ở thị trường nội địa, chi phí nhiên liệu, máy gặt hay bơm nước cũng tăng 30–40% so với kế hoạch định mức đầu năm, buộc doanh nghiệp phải tự gánh chịu phần chi phí đội lên này", ông Thành nêu.

Vị giám đốc này cho biết, nhờ chủ động thu mua tạm trữ lượng lúa gạo lớn từ đầu năm với các gói vay kỳ hạn 6 tháng nên Công ty Phước Thành IV chưa bị chịu tác động quá lớn từ đợt tăng lãi suất gần đây.

Tuy nhiên, mặt bằng chung của các đơn vị khác trong ngành nông nghiệp lại phản ánh rất nhiều khó khăn. Lãi suất cao kết hợp với giá phân bón và xăng dầu tăng vọt – vốn là ba chi phí chiếm tỷ trọng lớn nhất – đã tạo áp lực dây chuyền lên toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nông dân, hợp tác xã cho đến các đơn vị cung ứng vật tư nông nghiệp.

Đơn cử với ngành thủy sản, nhu cầu vốn còn biến động theo mùa vụ. Trước đó, doanh nghiệp cần vốn để thu mua nguyên liệu từ người nuôi tôm, tích trữ và tổ chức sản xuất. Thời gian từ nay đến cuối năm cũng là cao điểm sản xuất, doanh nghiệp phải đẩy mạnh thu mua, chế biến, xuất khẩu nhằm đáp ứng đơn hàng dịp cuối năm và Tết.

Đại diện Công ty CP Thủy sản Thuận Phước cho biết, Chính phủ liên tiếp chỉ đạo giảm lãi suất cho vay là tín hiệu tích cực, thể hiện sự quan tâm đối với cộng đồng doanh nghiệp. Dù vậy, hiệu quả của chính sách cần được đánh giá trên mặt bằng lãi suất thực tế mà doanh nghiệp phải trả, trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao nhưng sức mua tại các thị trường xuất khẩu suy giảm.

Thực tế hiện nay, các doanh nghiệp thủy sản đang gặp khó khăn do chi phí nguyên liệu, sản xuất tăng trong khi giá bán không thể điều chỉnh tương ứng. Tại các thị trường lớn như châu Âu, Mỹ, người mua vẫn thận trọng, không dễ chấp nhận mức giá cao hơn.

Trên cơ sở đó, ông Thành đề nghị Chính phủ và các bộ ngành xem xét áp dụng lại các cơ chế hỗ trợ đã từng triển khai hiệu quả trước đây, điển hình như chính sách cấp bù lãi suất 2–3% (hoặc 0% trong 6 tháng) dành cho các doanh nghiệp thu mua lúa tạm trữ (áp dụng hiệu quả năm 2012).

"Quy mô ngành lúa gạo không quá lớn so với tổng thể nền kinh tế nên cơ chế cấp bù lãi suất qua ngân hàng thương mại là giải pháp rất tinh gọn, tránh phát sinh bộ máy quản lý quỹ cồng kềnh. Điều quan trọng là cơ quan nhà nước cần kiểm soát chặt chẽ để dòng vốn đi đúng mục đích thu mua lúa cho nông dân", ông Thành kiến nghị.

Ngoài ra, cần xem xét tháo gỡ bất cập về hạn mức tín dụng. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư nhà máy, cơ sở hạ tầng hiện đại nhưng hạn mức vốn lưu động lại khá khiêm tốn. Khi bước vào cao điểm thu hoạch như vụ đông xuân sắp tới, do không có hợp đồng tạm trữ sẵn để thế chấp vay lớn, doanh nghiệp sẽ không thể thu mua lúa gạo số lượng lớn. Hệ quả là sẽ có nhiều nhà máy hoạt động dưới công suất, trong khi lúa của nông dân không được thu mua kịp thời, nguy cơ bị ùn ứ.

Thêm vào đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần có cơ chế yêu cầu các ngân hàng thương mại dành riêng một tỷ lệ dư nợ nhất định (khoảng 3–7%) cho các ngành hàng ưu tiên như nông nghiệp và phát triển nông thôn với lãi suất ưu đãi. Nếu không có sự ưu đãi tương xứng, thì với tình hình khó khăn chung mang tính toàn cầu như hiện nay, doanh nghiệp khó bám trụ với nông nghiệp vì đây là ngành rủi ro cao nhưng biên lợi nhuận lại thấp.

"Về phía doanh nghiệp, phải xác định sự hỗ trợ của chính sách chỉ là một phần, không nên trông chờ vào nguồn vốn rẻ. Điều quan trọng vẫn là sự chủ động, sáng tạo và tối ưu hóa chi phí sản xuất của doanh nghiệp, nhằm mục tiêu đảm bảo giá thu mua lúa cho nông dân, bởi nếu người nông dân bỏ ruộng thì toàn bộ chuỗi ngành hàng gạo cũng sẽ không thể tồn tại", ông Thành lưu ý.

Trước đó, ngày 18/10, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành văn bản số 9608/NHNN-CSTT, trong đó có nhiều nội dung đáng chú ý về lãi suất và các quản trị của các tổ chức tín dụng.

NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm ngành ngân hàng trong năm 2026 nhằm góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn hệ thống, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững và kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đặt ra. Thực hiện nghiêm các quy định, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN về lãi suất; tập trung mọi nguồn lực, tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận và triển khai các giải pháp đồng bộ, quyết liệt để giảm mặt bằng lãi suất.

“Trước mắt, điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi niêm yết tối thiểu 0,5%/năm đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, tuyệt đối không đua tăng lãi suất huy động, cạnh tranh không lành mạnh, gây bất ổn đến an ninh tài chính - tiền tệ; giảm lãi suất cho vay khách hàng, trong đó tập trung giảm từ 1,5-2%/năm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên”, NHNN cho hay.