Muốn đưa sầu riêng vào chuỗi tiêu thụ ổn định, người trồng cần sản xuất sạch, tuân thủ quy trình thống nhất, bảo đảm chất lượng, mẫu mã và sản lượng. Ảnh: T.Đ

Giữa những vườn sầu riêng xanh ngút mắt ở xã Xuân Quế, thành phố Đồng Nai, hướng đi mới đang được nông dân địa phương lựa chọn là liên kết sản xuất theo quy trình VietGAP để đưa trái cây sạch đến thẳng doanh nghiệp, thay vì phụ thuộc vào thương lái như trước kia.

Câu chuyện bắt đầu từ sự nhạy bén của ông Trần Quang Hiệp, một nông dân có hơn 2ha sầu riêng đang cho thu hoạch. Từ những cuộc gặp gỡ tại hội chợ nông nghiệp, ông nhận ra rằng phía sau nhu cầu thu mua lớn của doanh nghiệp là bài toán nguồn nguyên liệu sạch, đồng đều mà người trồng sầu riêng cần tìm cách đáp ứng.

Từ cuộc gặp ở hội chợ đến tổ hợp tác sầu riêng sạch

Ông Hiệp kể, trong một lần tham gia hội chợ giới thiệu sản phẩm nông nghiệp, ông có dịp trò chuyện với các doanh nghiệp chuyên chế biến, xuất khẩu nông sản. Qua trao đổi, ông biết nhiều doanh nghiệp cần nguồn sầu riêng số lượng lớn nhưng lâu nay vẫn phải mua qua tư thương, khiến chi phí thu mua tăng cao.

Điều đáng chú ý là doanh nghiệp sẵn sàng mua với giá cao nếu nông dân cam kết sản xuất theo quy trình sạch. Thông tin ấy mở ra cho ông Hiệp một hướng làm ăn mới, thay đổi cách trồng sầu riêng, tổ chức sản xuất bài bản để kết nối trực tiếp với đầu ra.

Năm 2019, ông Hiệp bắt đầu chuyển sang trồng sầu riêng theo quy trình VietGAP với mục tiêu bán sản phẩm cho doanh nghiệp. Không dừng lại ở khu vườn của mình, ông còn vận động những hộ trồng sầu riêng có cùng định hướng tham gia tổ hợp tác, cùng xây dựng vùng nguyên liệu sạch.

Trong số những người hưởng ứng, có ông Nguyễn Thanh Châu - một hộ trồng sầu riêng lâu năm. Dù gia đình đã theo đuổi phương thức canh tác sạch, sầu riêng của ông Châu vẫn phải bán riêng lẻ trên thị trường, chưa có đầu ra ổn định.

Khi được ông Hiệp vận động tham gia tổ hợp tác và giới thiệu hướng liên kết tiêu thụ, ông Châu đồng ý tham gia. Với hơn 1ha sầu riêng, ông kiên trì theo đuổi phương thức sản xuất sinh học, từng bước thay đổi cách chăm sóc để hướng đến những trái sầu riêng sạch, chất lượng đồng đều.

Dưới tán sầu riêng xanh rợp, ông Châu chọn cách chăm cây thuận theo tự nhiên. Thay vì phụ thuộc vào phân hóa học, ông tự ủ phân vi sinh để bón cho vườn cây. Quanh gốc sầu riêng, những thảm cỏ đậu được giữ lại, phủ xanh mặt đất, giúp giữ độ ẩm và hạn chế sâu bệnh.

Những mảng xanh đan xen dưới tán cây không chỉ tạo nên diện mạo khác biệt cho khu vườn mà còn thể hiện cách làm nông nghiệp chú trọng hơn đến môi trường. Với ông Châu, sản xuất sạch bắt đầu từ những việc cụ thể, bền bỉ qua từng mùa vụ, từ cách chăm đất đến việc hạn chế sử dụng hóa chất.

“Tôi trồng sầu riêng không dùng thuốc cỏ, phân hóa học nhiều năm nay” - ông Châu chia sẻ.

Theo ông Hiệp, tổ hợp tác trồng sầu riêng sạch đã thu hút gần chục nông dân tham gia. Từ những hộ sản xuất riêng lẻ, các nhà vườn đang từng bước hướng đến một quy trình chung, tạo nền tảng để cung ứng sản phẩm với chất lượng đồng đều hơn.

Đồng bộ quy trình, mở lối đưa sầu riêng sạch ra thị trường

Tại xã Xuân Quế, sầu riêng là cây trồng chủ lực với khoảng 300ha. Tuy nhiên trước đây, nông dân sản xuất theo nhiều cách khác nhau. Sự thiếu đồng nhất trong canh tác khiến việc hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn gặp khó khăn, trong khi đây lại là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Hoàng Cung - Giám đốc Công ty Đại Thuận Thiên, doanh nghiệp chuyên thu mua nông sản xuất khẩu, một trong những hạn chế của sản xuất cây ăn trái hiện nay ở Việt Nam là nông dân vẫn canh tác theo tập quán truyền thống hoặc áp dụng những tiêu chuẩn khác nhau.

“Muốn đưa nông sản vào chuỗi tiêu thụ ổn định, người trồng cần sản xuất sạch, tuân thủ quy trình thống nhất, bảo đảm chất lượng, mẫu mã và sản lượng. Khi mỗi nhà vườn làm theo một cách, doanh nghiệp sẽ khó tổ chức thu mua với quy mô lớn” - ông Cung chia sẻ.

Đây cũng là lý do liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp ngày càng trở nên cần thiết. Khi cùng tuân thủ quy trình sản xuất, các hộ có thể từng bước hình thành vùng nguyên liệu đủ sức đáp ứng yêu cầu thị trường, thay vì chỉ trông chờ vào từng vụ thu hoạch.

Từ những bước đi ban đầu của tổ hợp tác ở Xuân Quế, hướng sản xuất sầu riêng sạch đang mở ra kỳ vọng về một chuỗi liên kết chặt chẽ hơn, khi nông dân cùng thay đổi cách làm, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu đáp ứng yêu cầu, còn trái sầu riêng có thêm cơ hội nâng cao giá trị, tiến gần hơn đến những thị trường đòi hỏi chất lượng và tính đồng nhất.